أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الْجَرَّاحِيُّ الْعَدْلُ الْحَافِظُ بِمَرْوَ نا عَبْدُ اللهِ بْنُ يَحْيَى الْقَاضِي السَّرَخْسِيُّ ثنا رَجَاءُ بْنُ مُرَجًّى الْحَافِظُ قَالَ اجْتَمَعْنَا فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ أَنَا وَأَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَيَحْيَى بْنُ مَعِينٍ فَتَنَاظَرُوا فِي مَسِّ الذَّكَرِ فَقَالَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ يُتَوَضَّأُ مِنْهُ وَتَقَلَّدَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَوْلَ الْكُوفِيِّينَ وَقَالَ بِهِ وَاحْتَجَّ ابْنُ مَعِينٍ بِحَدِيثِ بُسْرَةَ بِنْتِ صَفْوَانَ وَاحْتَجَّ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ بِحَدِيثِ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ وَقَالَ لِيَحْيَى كَيْفَ تَتَقَلَّدُ إِسْنَادَ بُسْرَةَ وَمَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ أَرْسَلَ شُرْطِيًّا حَتَّى رَدَّ جَوَابَهَا إِلَيْهِ فَقَالَ يَحْيَى ثُمَّ لَمْ يُقْنِعْ ذَلِكَ عُرْوَةَ حَتَّى أَتَى بُسْرَةَ فَسَأَلَهَا وَشَافَهَتْهُ بِالْحَدِيثِ ثُمَّ قَالَ يَحْيَى وَلَقَدْ أَكْثَرَ النَّاسُ فِي قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ وَأَنَّهُ لَا يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ فَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ كِلَا الْأَمْرَيْنِ عَلَى مَا قُلْتُمَا فَقَالَ يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ يُتَوَضَّأُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ فَقَالَ عَلِيٌّ كَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ يَقُولُ لَا يُتَوَضَّأُ مِنْهُ وَإِنَّمَا هُوَ بَضْعَةٌ مِنْ جَسَدِكَ قَالَ فَقَالَ يَحْيَى هَذَا عَمَّنْ؟ فَقَالَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنْ هُزَيْلٍ عَنْ عَبْدِ اللهِ وَإِذَا اجْتَمَعَ ابْنُ مَسْعُودٍ وَابْنُ عُمَرَ وَاخْتَلَفَا فَابْنُ مَسْعُودٍ أَوْلَى أَنْ يُتَّبَعَ فَقَالَ لَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ نَعَمْ وَلَكِنَّ أَبَا قَيْسٍ الْأَوْدِيَّ لَا يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ فَقَالَ عَلِيٌّ حَدَّثَنِي أَبُو نُعَيْمٍ ثنا مِسْعَرٌ عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمَّارٍ قَالَ لَا أُبَالِي مَسَسْتُهُ أَوْ أَنْفِي فَقَالَ يَحْيَى بَيْنَ عُمَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ مَفَازَةٌ 649 أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ الْحَارِثِ الْفَقِيهُ ثنا عَلِيُّ بْنُ عُمَرَ الْحَافِظُ ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ النَّقَّاشُ ثنا عَبْدُ اللهِ بْنُ يَحْيَى الْقَاضِي السَّرَخْسِيُّ فَذَكَرَهُ بِإِسْنَادِهِ وَبَعْضِ مَعْنَاهُ وَقَالَ فِي آخِرِهِ فِي حَدِيثِ عُمَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمَّارٍ فَقَالَ أَحْمَدُ عَمَّارٌ وَابْنُ عُمَرَ اسْتَوَيَا فَمَنْ شَاءَ أَخَذَ بِهَذَا وَمَنْ شَاءَ أَخَذَ بِهَذَا قَالَ الشَّيْخُ قَدْ رُوِّينَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ أَنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِ بُسْرَةَ سَمَاعُ عُرْوَةَ مِنْهَا كَمَا قَالَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَكَأَنَّهُ رَجَعَ فِي ذَلِكَ إِلَى قَوْلِ يَحْيَى وَتَقْلِيدِ حَدِيثِ بُسْرَةَ
ரஜாஉ பின் முரஜ்ஜா (ரஹ்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
நானும், அஹ்மத் பின் ஹன்பல், அலீ பின் அல்-மதீனீ, மற்றும் யஹ்யா பின் மயீன் ஆகியோரும் (மினாவிலுள்ள) மஸ்ஜித் அல்-கைஃபில் ஒன்று கூடினோம். அப்போது, மர்ம உறுப்பைத் தொடுவதால் (உளூ முறியுமா என்பது) குறித்து அவர்கள் விவாதித்தார்கள்.
யஹ்யா பின் மயீன் அவர்கள், "(அதைத் தொட்டால்) உளூ செய்ய வேண்டும்" என்றார். அலீ பின் அல்-மதீனீ கூஃபா வாசிகளின் கருத்தைப் பின்பற்றி (உளூ முறியாது என்று) கூறினார். யஹ்யா பின் மயீன், புஸ்ரா பின்த் ஸஃப்வான் (ரலி) அவர்களின் ஹதீஸை ஆதாரமாகக் காட்டினார். அலீ பின் அல்-மதீனீ, கைஸ் பின் தல்க் (ரஹ்) அவர்களின் ஹதீஸை ஆதாரமாகக் காட்டினார்.
மேலும், அலீ பின் அல்-மதீனீ யஹ்யாவிடம், "புஸ்ராவின் (ஹதீஸ்) அறிவிப்பாளர் தொடரை நீங்கள் எப்படி (ஆதாரமாகப்) பின்பற்றுகிறீர்கள்? (ஏனெனில்) மர்வான் பின் அல்-ஹகம் ஒரு காவலரை அனுப்பித்தான் அவரிடமிருந்து பதிலைப் பெற்றார் (நேரடியாகக் கேட்கவில்லையே)?" என்று கேட்டார்.
அதற்கு யஹ்யா, "பின்னர் (அந்தப் பதில் மட்டும்) உர்வா (ரஹ்) அவர்களைத் திருப்திப்படுத்தவில்லை; அவர் நேரடியாக புஸ்ராவிடம் சென்று அவரிடம் (விளக்கம்) கேட்டார். அவரும் நேரடியாக அந்த ஹதீஸை அவருக்கு அறிவித்தார்" என்று கூறினார். மேலும் யஹ்யா, "நிச்சயமாக மக்கள் (அறிஞர்கள்) கைஸ் பின் தல்க் குறித்து அதிகம் (விமர்சனம்) செய்துள்ளனர், எனவே அவரது ஹதீஸை ஆதாரமாகக் கொள்ள முடியாது" என்றார்.
அப்போது அஹ்மத் பின் ஹன்பல் அவர்கள், "நீங்கள் இருவரும் கூறிய விஷயங்கள் (அவரவர் நிலையில்) சரியாகவே உள்ளன" என்றார்.
உடனே யஹ்யா, "மாலிக், நாஃபிஉ வழியாக இப்னு உமர் (ரலி) அவர்கள் 'மர்ம உறுப்பைத் தொட்டால் உளூ செய்ய வேண்டும்' என்று (கூறியதாக) அறிவித்துள்ளார்களே?" என்றார்.
அதற்கு அலீ, "இப்னு மஸ்ஊத் (ரலி) அவர்கள் 'அதனால் உளூ செய்ய வேண்டியதில்லை, அது உனது உடலின் ஒரு சதைத்துண்டுதான்' என்று கூறுவார்களே?" என்றார்.
அதற்கு யஹ்யா, "இதை யார் (யார் வழியாக) அறிவிக்கிறார்?" என்று கேட்டார்.
அதற்கு அவர் (அலீ), "சுஃப்யான், அபூகைஸ், ஹுஸைல் வழியாக அப்துல்லாஹ் (இப்னு மஸ்ஊத்) அறிவிக்கிறார்கள்" என்றார். மேலும், "இப்னு மஸ்ஊத் (ரலி) மற்றும் இப்னு உமர் (ரலி) ஆகிய இருவரின் கருத்துகள் முரண்பட்டால், பின்பற்றுவதற்கு மிகவும் தகுதியானவர் இப்னு மஸ்ஊத் ஆவார்" என்றார்.
அப்போது அஹ்மத் பின் ஹன்பல் அவரிடம், "ஆம் (உண்மைதான்), ஆனால் அபூகைஸ் அல்-அவ்தீயின் ஹதீஸை ஆதாரமாகக் கொள்ள முடியாது" என்றார்.
அதற்கு அலீ, "அபூ நுஅய்ம் எனக்கு அறிவித்தார்... மிஸ்அர், உமைர் பின் ஸயீத் வழியாக, அம்மார் (ரலி) அவர்கள், 'நான் அதைத் (மர்ம உறுப்பைத்) தொடுவதையோ அல்லது என் மூக்கைத் தொடுவதையோ (சமமாகவே கருதுகிறேன், எதைப் பற்றியும்) நான் கவலைப்பட மாட்டேன்' என்று கூறியதாக அறிவித்தார்" என்றார்.
அதற்கு யஹ்யா, "உமைர் பின் ஸயீதுக்கும், அம்மார் பின் யாஸிருக்கும் இடையே (அறிவிப்பாளர் தொடரில்) பெரும் இடைவெளி (தொடர்பின்மை) உள்ளது" என்றார்.
(இதனைத் தொடர்ந்து மற்றொரு அறிவிப்பாளர் தொடர் வழியாகவும் இதே செய்தி சிறிது பொருள் மாற்றத்துடன் பதிவு செய்யப்பட்டுள்ளது).
அதன் இறுதியில், அம்மார் (ரலி) அவர்கள் குறித்து உமைர் பின் ஸயீத் அறிவிக்கும் ஹதீஸ் பற்றி அஹ்மத் (பின் ஹன்பல்) அவர்கள் கூறும்போது, "அம்மார் மற்றும் இப்னு உமர் ஆகிய இருவரும் (அந்தஸ்தில்) சமமானவர்களே; எனவே, விரும்பியவர் இதைப் பின்பற்றலாம், விரும்பியவர் அதைப் பின்பற்றலாம்" என்று கூறினார்கள்.
இமாம் (பைஹகீ) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்:
அலீ பின் அல்-மதீனீயிடம் இருந்து நமக்கு அறிவிக்கப்பட்டுள்ளதாவது: "புஸ்ராவின் ஹதீஸில், உர்வா நேரடியாக அவரிடம் கேட்டார் என்ற யஹ்யா பின் மயீனின் கூற்றை அலீ பின் அல்-மதீனீ (பின்னர்) ஏற்றுக்கொண்டார். மேலும் அவர் யஹ்யாவின் கருத்துக்குத் திரும்பி, புஸ்ராவின் ஹதீஸையே பின்பற்றுபவராக ஆகிவிட்டார் என்றே தோன்றுகிறது."