أَخْبَرَنَا أَبُو سَهْلٍ مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرَوَيْهِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَرْوَزِيُّ قَدِمَ عَلَيْنَا بِنَيْسَابُورَ , ثنا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ خَنَبٍ إِمْلَاءً , ثنا أَبُو إِسْحَاقَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ الْقَاضِي , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبَّاسٍ ؓ , أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ , وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللهِ ﷺ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ , فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى قَيْصَرَ , وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لَمَّا أَبْلَاهُ اللهُ , فَلَمَّا أَنْ جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللهِ ﷺ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ: الْتَمِسُوا لِي هَهُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ أَسْأَلُهُمْ عَنْ رَسُولِ اللهِ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ أَنَّهُ كَانَ بِالشَّامِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ , قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّامِ فَانْطَلَقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ , فَإِذَا هُوَ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ , وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: فَقُلْتُ: أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا. قَالَ: مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ؟ قَالَ: فَقُلْتُ: هُوَ ابْنُ عَمِّي. قَالَ: وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي , فَقَالَ قَيْصَرُ: أَدْنُوهُ مِنِّي , ثُمَّ أَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي، ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: قُلْ لِأَصْحَابِهِ: إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: وَاللهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ كَذَبْتُ عَنْهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ , وَلَكِنِ اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ عَنْهُ , ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ , قَالَ: فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا , قَالَ: وَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَنِ الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا , قَالَ: فَهَلْ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا , قَالَ: فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ , قَالَ: فَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ؟ قَالَ: قُلْتُ: بَلْ يَزِيدُونَ , قَالَ: فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا , قَالَ: فَهَلْ يَغْدِرُ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا , وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ , قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا , قَالَ: فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: نَعَمْ , قَالَ: فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُكُمْ وَحَرْبُهُ؟ قَالَ: قُلْتُ: كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى , قَالَ: فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ؟ قَالَ: يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا , وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا , وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ , وَالصِّدْقِ , وَالْعَفَافِ , وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ , وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ. قَالَ: فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ: قُلْ لَهُ: إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ , وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا , وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ , فَزَعَمْتَ أَنْ لَا , فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ , قُلْتُ: رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ , وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ , فَزَعَمْتَ أَنْ لَا , فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللهِ , وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ , فَزَعَمْتَ أَنْ لَا , فَقُلْتُ: لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ , وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ , فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمُ اتَّبَعُوهُ , وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ , وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ , فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ , وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ , فَزَعَمْتَ أَنْ لَا , وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ , وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ , فَزَعَمْتَ أَنْ لَا , وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ , وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ , فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ , وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ يَكُونُ دُوَلًا , يُدَالُ عَلَيْكُمُ الْمَرَّةَ , وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى , وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ , وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ , فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا , وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ , وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ , وَالصِّدْقِ , وَالْعَفَافِ , وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ , وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ , وَهَذِهِ صِفَةُ نَبِيٍّ , قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ , وَإِنْ يَكُنْ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمِيَّ هَاتَيْنِ , وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ , وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللهِ ﷺ فَأَمَرَ بِهِ فَقُرِئَ , فَإِذَا فِيهِ: " بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ , مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ , سَلَامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى , أَمَّا بَعْدُ , فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ , أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ , وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ , وَ {يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ} [آل عمران: 64]. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ , وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ , فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا , وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا , فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ: لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنُ أَبِي كَبْشَةَ , هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: وَاللهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي الصَّحِيحِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَمْزَةَ , وَأَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ قَالَ الشَّافِعِيُّ رَحِمَهُ اللهُ: فَأَغْزَى أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ الشَّامَ عَلَى ثِقَةٍ مِنْ فَتْحِهَا؛ لِقَوْلِ رَسُولِ اللهِ ﷺ , فَفَتَحَ بَعْضَهَا، وَتَمَّ فَتْحُهَا فِي زَمَنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ , وَفَتَحَ عُمَرُ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ الْعِرَاقَ وَفَارِسَ. قَالَ الشَّيْخُ: وَهَذَا الَّذِي ذَكَرَهُ الشَّافِعِيُّ بَيِّنٌ فِي التَّوَارِيخِ، وَسِيَاقُ تِلْكَ الْقَصَصِ مِمَّا يَطُولُ بِهِ الْكِتَابُ. قَالَ الشَّافِعِيُّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: فَقَدْ أَظْهَرَ اللهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ دِينَهُ الَّذِي بَعَثَ بِهِ رَسُولَ اللهِ ﷺ عَلَى الْأَدْيَانِ بِأَنْ أَبَانَ لِكُلِّ مَنْ سَمِعَهُ أَنَّهُ الْحَقُّ , وَمَا خَالَفَهُ مِنَ الْأَدْيَانِ بَاطِلٌ , وَأَظْهَرَهُ بِأَنَّ جِمَاعَ الشِّرْكِ دِينَانِ , دِينُ أَهْلِ الْكِتَابِ , وَدِينُ الْأُمِّيِّينَ , فَقَهَرَ رَسُولُ اللهِ ﷺ الْأُمِّيِّينَ حَتَّى وَاتَوْهُ بِالْإِسْلَامِ طَوْعًا وَكَرْهًا , وَقَتَلَ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَسَبَى حَتَّى دَانَ بَعْضُهُمُ الْإِسْلَامَ , وَأَعْطَى بَعْضٌ الْجِزْيَةَ صَاغِرِينَ , وَجَرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُهُ ﷺ , وَهَذَا ظُهُورُ الدِّينِ كُلِّهِ. قَالَ الشَّافِعِيُّ رَحِمَهُ اللهُ: وَقَدْ يُقَالُ: لَيُظْهِرَنَّ اللهُ دِينَهُ عَلَى الْأَدْيَانِ حَتَّى لَا يُدَانُ اللهُ إِلَّا بِهِ، وَذَلِكَ مَتَى شَاءَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ
அப்துல்லாஹ் பின் அப்பாஸ் (ரழி) அறிவிக்கிறார்கள்:
ரஸூல் (ஸல்) அவர்கள் ரோமப் பேரரசர் கைஸருக்கு (ஹெராக்ளியஸுக்கு) இஸ்லாத்தின் பக்கம் அழைப்பு விடுத்து ஒரு கடிதம் எழுதினார்கள். அந்தக் கடிதத்தை திஹ்யா அல்கல்பீ (ரழி) மூலமாக அனுப்பி வைத்தார்கள். மேலும், அக்கடிதத்தை புஸ்ராவின் ஆளுநரிடம் ஒப்படைக்குமாறும், அவர் அதை கைஸரிடம் ஒப்படைப்பார் என்றும் திஹ்யாவிடம் நபி (ஸல்) அவர்கள் கட்டளையிட்டார்கள். அவ்வாறே புஸ்ராவின் ஆளுநர் அக்கடிதத்தை கைஸரிடம் ஒப்படைத்தார்.
கைஸர், பாரசீகப் படைகளைத் தோற்கடித்து அல்லாஹ் அவருக்கு வெற்றியளித்தபோது, அல்லாஹ்வுக்கு நன்றி செலுத்தும் விதமாக ஹிம்ஸிலிருந்து ஈலியாவுக்கு (ஜெருசலேமுக்கு) நடந்தே சென்றிருந்தார்.
நபி (ஸல்) அவர்களின் கடிதம் கைஸரிடம் வந்தபோது, அதைப் படித்த அவர், "இந்த மனிதரின் (நபியின்) சமூகத்தைச் சேர்ந்த யாராவது இங்கே இருந்தால் என்னிடம் அழைத்து வாருங்கள்; நான் அவரைப் பற்றி விசாரிக்க வேண்டும்" என்று கூறினார்.
இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) கூறுகிறார்கள்: அபூசுஃப்யான் எனக்கு பின்வருமாறு அறிவித்தார்:
அப்போது அவர் குறைஷிகளில் சிலருடன் ஷாமில் (வியாபாரத்திற்காக) இருந்தார். அபூசுஃப்யான் கூறினார்:
கைஸரின் தூதர் ஷாமின் ஒரு பகுதியில் எங்களைக் கண்டுபிடித்தார். என்னையும் என் தோழர்களையும் அழைத்துக்கொண்டு ஈலியாவுக்குச் சென்றார். நாங்கள் அவரிடம் (கைஸரிடம்) அழைத்துச் செல்லப்பட்டோம். அவர் தனது அரச சபையில் கிரீடம் அணிந்து அமர்ந்திருந்தார். அவரைச் சுற்றி ரோமப் பேரரசின் முக்கியப் பிரமுகர்கள் இருந்தனர்.
அவர் தனது மொழிபெயர்ப்பாளரிடம், "தன்னை நபி என்று வாதிடும் இந்த மனிதருக்கு இவர்களில் யார் மிகவும் நெருக்கமான உறவினர் என்று கேள்" என்றார்.
அபூசுஃப்யான் கூறினார்: "நானே அவருக்கு மிகவும் நெருக்கமான உறவினர்" என்று நான் கூறினேன்.
அவர், "உனக்கும் அவருக்கும் என்ன உறவு?" என்று கேட்டார்.
"அவர் என் தந்தையின் சகோதரர் மகன் (சிறிய தந்தை மகன்)" என்று நான் கூறினேன்.
அன்றைய தினம் அந்தப் பயணக் குழுவில் அப்து மனாஃபின் சந்ததியினரில் என்னைத் தவிர வேறு யாரும் இருக்கவில்லை.
கைஸர், "இவரை என் அருகில் கொண்டு வாருங்கள்" என்றார். பின்னர் என் தோழர்களை என் முதுகுக்குப் பின்னால், என் தோள்களுக்கு அருகே நிறுத்துமாறு கட்டளையிட்டார்.
பின்னர் தனது மொழிபெயர்ப்பாளரிடம், "இவரது தோழர்களிடம் சொல்: தன்னை நபி என்று வாதிடும் அந்த மனிதரைப் பற்றி நான் இவரிடம் கேட்கப் போகிறேன். இவர் பொய் சொன்னால், நீங்கள் இவரைப் பொய்யர் என்று சொல்லுங்கள்" என்றார்.
அபூசுஃப்யான் கூறினார்: "அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக! நான் பொய் சொன்னேன் என்று என் தோழர்கள் என்னைப் பற்றிப் பேசுவார்கள் என்ற வெட்கம் மட்டும் அன்றைய தினம் எனக்கு இல்லாவிட்டால், அவர் என்னிடம் நபியைப் பற்றிக் கேட்டபோது நான் அவரைப் பற்றிப் பொய் சொல்லியிருப்பேன். ஆனால், அவர்கள் என்னைப் பொய்யன் என்று கூறுவார்கள் என நான் வெட்கப்பட்டதால், அவரைப் பற்றி உண்மையையே கூறினேன்."
பின்னர் அவர் தனது மொழிபெயர்ப்பாளரிடம், "அவருடைய குடும்பப் பின்னணி உங்களிடையே எப்படிப்பட்டது என்று இவரிடம் கேள்" என்றார்.
நான், "அவர் எங்களில் உயர்ந்த குடும்பப் பின்னணியைக் கொண்டவர்" என்றேன்.
அவர், "உங்களில் இதற்கு முன் யாராவது இப்படிப்பட்ட (நபி என்ற) வாதத்தைச் செய்திருக்கிறார்களா?" என்று கேட்டார்.
நான், "இல்லை" என்றேன்.
அவர், "அவர் இந்த வாதத்தைச் செய்வதற்கு முன், நீங்கள் அவரைப் பொய்யர் என்று குற்றம் சாட்டியதுண்டா?" என்று கேட்டார்.
நான், "இல்லை" என்றேன்.
அவர், "அவருடைய முன்னோர்களில் யாராவது அரசராக இருந்திருக்கிறார்களா?" என்று கேட்டார்.
நான், "இல்லை" என்றேன்.
அவர், "மக்களில் உயர்ந்தவர்கள் அவரைப் பின்பற்றுகிறார்களா அல்லது பலவீனமானவர்களா?" என்று கேட்டார்.
நான், "பலவீனமானவர்கள்தான்" என்றேன்.
அவர், "அவர்கள் அதிகரிக்கிறார்களா அல்லது குறைகிறார்களா?" என்று கேட்டார்.
நான், "அவர்கள் அதிகரிக்கிறார்கள்" என்றேன்.
அவர், "அவருடைய மார்க்கத்தில் நுழைந்த பிறகு, அதன் மீதான அதிருப்தியால் யாராவது அதை விட்டு வெளியேறுகிறார்களா?" என்று கேட்டார்.
நான், "இல்லை" என்றேன்.
அவர், "அவர் ஒப்பந்தத்தை மீறுவாரா?" என்று கேட்டார்.
நான், "இல்லை. ஆனால், இப்போது நாங்கள் அவருடன் ஒரு (சமாதான) ஒப்பந்தத்தில் இருக்கிறோம். அதில் அவர் என்ன செய்வார் என்று எங்களுக்குத் தெரியாது" என்றேன்.
அபூசுஃப்யான் கூறினார்: "அவரைப் பற்றி குறை கூறுவதற்காக இந்த ஒரு வார்த்தையைத் தவிர வேறு எதையும் என்னால் நுழைக்க முடியவில்லை. இதைத் தவிர வேறு எதையும் சொன்னால் என் தோழர்கள் என்னைப் பொய்யாக்குவார்கள் என்று நான் பயந்தேன்."
அவர், "நீங்கள் அவருடன் போர் செய்திருக்கிறீர்களா? அவர் உங்களுடன் போர் செய்திருக்கிறாரா?" என்று கேட்டார்.
நான், "ஆம்" என்றேன்.
அவர், "உங்களுக்கும் அவருக்கும் இடையிலான போர் எப்படி இருந்தது?" என்று கேட்டார்.
நான், "போர் எங்களுக்கு இடையே மாறி மாறி அமைந்தது. சில நேரங்களில் அவர் எங்களை வெல்வார், சில நேரங்களில் நாங்கள் அவரை வெல்வோம்" என்றேன்.
அவர், "அவர் உங்களுக்கு என்னதான் கட்டளையிடுகிறார்?" என்று கேட்டார்.
நான், "அல்லாஹ் ஒருவனையே வணங்க வேண்டும், அவனுக்கு எதையும் இணையாக்கக் கூடாது, எங்கள் முன்னோர்கள் வணங்கியவற்றை விட்டுவிட வேண்டும் என்று அவர் எங்களுக்குக் கட்டளையிடுகிறார். மேலும், தொழுகை, உண்மை பேசுதல், கற்பொழுக்கம், ஒப்பந்தத்தை நிறைவேற்றுதல், அமானிதத்தை ஒப்படைத்தல் ஆகியவற்றை எங்களுக்குக் கட்டளையிடுகிறார்" என்றேன்.
நான் இவ்வாறு கூறியதும், அவர் தனது மொழிபெயர்ப்பாளரிடம் கூறினார்: "இவரிடம் சொல்: நான் உன்னிடம் அவருடைய குடும்பப் பின்னணியைப் பற்றிக் கேட்டேன். அவர் உங்களில் உயர்ந்த குடும்பப் பின்னணியைக் கொண்டவர் என்று நீ கூறினாய். அவ்வாறே தூதர்கள் தங்கள் சமூகத்தின் உயர்ந்த குடும்பத்திலேயே அனுப்பப்படுவார்கள்.
நான் உன்னிடம், உங்களில் இதற்கு முன் யாராவது இப்படிப்பட்ட வாதத்தைச் செய்திருக்கிறார்களா என்று கேட்டேன். நீ இல்லை என்று கூறினாய். உங்களில் யாராவது இதற்கு முன் இப்படிச் சொல்லியிருந்தால், தனக்கு முன் சொல்லப்பட்ட ஒரு சொல்லைப் பின்பற்றும் ஒரு மனிதர் இவர் என்று நான் சொல்லியிருப்பேன்.
நான் உன்னிடம், அவர் இந்த வாதத்தைச் செய்வதற்கு முன் நீங்கள் அவரைப் பொய்யர் என்று குற்றம் சாட்டியதுண்டா என்று கேட்டேன். நீ இல்லை என்று கூறினாய். மக்கள் மீது பொய் சொல்வதைத் தவிர்த்த ஒருவர், அல்லாஹ்வின் மீது பொய் சொல்ல மாட்டார் என்பதை நான் அறிந்துகொண்டேன்.
நான் உன்னிடம், அவருடைய முன்னோர்களில் யாராவது அரசராக இருந்திருக்கிறார்களா என்று கேட்டேன். நீ இல்லை என்று கூறினாய். அவருடைய முன்னோர்களில் யாராவது அரசராக இருந்திருந்தால், தனது முன்னோர்களின் ஆட்சியைத் தேடும் ஒரு மனிதர் இவர் என்று நான் சொல்லியிருப்பேன்.
நான் உன்னிடம், மக்களில் உயர்ந்தவர்கள் அவரைப் பின்பற்றுகிறார்களா அல்லது பலவீனமானவர்களா என்று கேட்டேன். பலவீனமானவர்கள்தான் அவரைப் பின்பற்றுகிறார்கள் என்று நீ கூறினாய். அவர்கள்தான் தூதர்களைப் பின்பற்றுபவர்களாக இருப்பார்கள்.
நான் உன்னிடம், அவர்கள் அதிகரிக்கிறார்களா அல்லது குறைகிறார்களா என்று கேட்டேன். அவர்கள் அதிகரிக்கிறார்கள் என்று நீ கூறினாய். ஈமான் (நம்பிக்கை) முழுமையடையும் வரை அப்படித்தான் இருக்கும்.
நான் உன்னிடம், அவருடைய மார்க்கத்தில் நுழைந்த பிறகு, அதன் மீதான அதிருப்தியால் யாராவது அதை விட்டு வெளியேறுகிறார்களா என்று கேட்டேன். நீ இல்லை என்று கூறினாய். ஈமானின் மகிழ்ச்சி இதயங்களில் கலந்துவிட்டால் அப்படித்தான் யாரும் அதை வெறுக்க மாட்டார்கள்.
நான் உன்னிடம், அவர் ஒப்பந்தத்தை மீறுவாரா என்று கேட்டேன். நீ இல்லை என்று கூறினாய். அவ்வாறே தூதர்கள் ஒப்பந்தத்தை மீற மாட்டார்கள்.
நான் உன்னிடம், நீங்கள் அவருடன் போர் செய்திருக்கிறீர்களா, அவர் உங்களுடன் போர் செய்திருக்கிறாரா என்று கேட்டேன். ஆம் என்றும், போர் உங்களுக்கு இடையே மாறி மாறி அமைந்தது என்றும், சில நேரங்களில் அவர் உங்களை வெல்வார், சில நேரங்களில் நீங்கள் அவரை வெல்வீர்கள் என்றும் நீ கூறினாய். அவ்வாறே தூதர்கள் சோதிக்கப்படுவார்கள், ஆனால் இறுதி முடிவு அவர்களுக்கே சாதகமாக இருக்கும்.
நான் உன்னிடம், அவர் உங்களுக்கு என்ன கட்டளையிடுகிறார் என்று கேட்டேன். அல்லாஹ் ஒருவனையே வணங்க வேண்டும், அவனுக்கு எதையும் இணையாக்கக் கூடாது, உங்கள் முன்னோர்கள் வணங்கியவற்றை விட்டுவிட வேண்டும் என்று அவர் உங்களுக்குக் கட்டளையிடுகிறார் என்றும், தொழுகை, உண்மை பேசுதல், கற்பொழுக்கம், ஒப்பந்தத்தை நிறைவேற்றுதல், அமானிதத்தை ஒப்படைத்தல் ஆகியவற்றை உங்களுக்குக் கட்டளையிடுகிறார் என்றும் நீ கூறினாய்.
இவை ஒரு நபியின் பண்புகளாகும். அவர் தோன்றுவார் என்று நான் அறிந்திருந்தேன், ஆனால் அவர் உங்களிலிருந்து வருவார் என்று நான் நினைக்கவில்லை. நீ கூறியது உண்மையாக இருந்தால், என் இந்த இரண்டு பாதங்கள் இருக்கும் இடத்தை அவர் விரைவில் ஆட்சி செய்வார். நான் அவரைச் சென்றடைய முடியும் என்று நம்பினால், அவரைச் சந்திப்பதற்காக நான் எந்தச் சிரமத்தையும் ஏற்றுக்கொள்வேன். நான் அவரிடம் இருந்தால், அவருடைய பாதங்களைக் கழுவுவேன்."
அபூசுஃப்யான் கூறினார்: பின்னர் அவர் ரஸூல் (ஸல்) அவர்களின் கடிதத்தைக் கொண்டுவரச் சொன்னார். அது வாசிக்கப்பட்டது. அதில் பின்வருமாறு இருந்தது:
"அளவற்ற அருளாளனும் நிகரற்ற அன்புடையோனுமாகிய அல்லாஹ்வின் பெயரால்...
அல்லாஹ்வின் அடியாரும் அவனது தூதருமான முஹம்மதிடமிருந்து, ரோமர்களின் தலைவரான ஹெராக்ளியஸுக்கு...
நேர்வழியைப் பின்பற்றுவோர் மீது சாந்தி உண்டாகட்டும்!
அம்மா பஃது (இறைவாழ்த்துக்குப் பின்),
நான் உங்களை இஸ்லாத்தின் அழைப்பைக் கொண்டு அழைக்கிறேன். இஸ்லாத்தை ஏற்றுக்கொள்வீராக, நீர் ஈடேற்றம் பெறுவீர். அல்லாஹ் உமக்கு இரண்டு முறை கூலி வழங்குவான். நீர் புறக்கணித்தால், (உம்மைப் பின்பற்றும்) விவசாயிகளின் (குடிமக்களின்) பாவமும் உம்மையே சாரும்.
'வேதமுடையோரே! நமக்கும் உங்களுக்குமிடையே பொதுவான ஒரு வார்த்தையின் பக்கம் வாருங்கள். அதாவது, நாம் அல்லாஹ்வைத் தவிர வேறு எவரையும் வணங்கக் கூடாது; அவனுக்கு எதையும் இணையாக்கக் கூடாது; அல்லாஹ்வையன்றி நம்மில் சிலர் சிலரைக் கடவுள்களாக ஆக்கிக் கொள்ளக் கூடாது. (இதற்கு) அவர்கள் முகம் திருப்பினால், நாங்கள் முஸ்லிம்கள் (அல்லாஹ்வுக்குக் கீழ்ப்படிந்தவர்கள்) என்பதற்கு நீங்கள் சாட்சியாக இருங்கள் என்று கூறிவிடுங்கள்.' (ஆல் இம்ரான்: 64)"
அபூசுஃப்யான் கூறினார்: அவர் தனது பேச்சை முடித்ததும், அவரைச் சுற்றியிருந்த ரோமப் பேரரசின் முக்கியப் பிரமுகர்களின் சத்தங்கள் உயர்ந்தன. அவர்களின் கூச்சல் அதிகமானது. அவர்கள் என்ன சொன்னார்கள் என்று எனக்குத் தெரியவில்லை. நாங்கள் வெளியேற்றப்படுமாறு அவர் கட்டளையிட்டார், நாங்கள் வெளியேற்றப்பட்டோம்.
நான் என் தோழர்களுடன் வெளியே வந்து அவர்களுடன் தனித்திருந்தபோது, அவர்களிடம், "அபூ கப்ஷாவின் மகனின் (முஹம்மதின்) காரியம் பெரியதாகிவிட்டது. இதோ, பனூ அஸ்ஃபரின் (ரோமர்களின்) அரசர் கூட அவருக்குப் பயப்படுகிறார்" என்று கூறினேன்.
அபூசுஃப்யான் கூறினார்: "அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக! அல்லாஹ் என் இதயத்தில் இஸ்லாத்தை நுழைக்கும் வரை, நான் அதை வெறுத்த நிலையிலும், அவருடைய காரியம் விரைவில் மேலோங்கும் என்று நான் உறுதியாக நம்பியவனாகவும், சிறுமையடைந்தவனாகவும் இருந்தேன்."
(இப்ராஹீம் பின் ஹம்ஸா வழியாக இமாம் புகாரி இதனை ஸஹீஹில் பதிவு செய்துள்ளார். இப்ராஹீம் பின் ஸஅத் வழியாக இமாம் முஸ்லிம் இதனை வேறு ஒரு அறிவிப்பாளர் தொடரில் பதிவு செய்துள்ளார்.)
இமாம் ஷாஃபிஈ (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்: "அபூபக்ர் (ரழி) அவர்கள் ஷாம் தேசத்தின் மீது படையெடுத்தபோது, அது வெற்றி கொள்ளப்படும் என்ற உறுதியுடன் இருந்தார்கள்; ஏனெனில் ரஸூல் (ஸல்) அவர்கள் அவ்வாறு கூறியிருந்தார்கள். அதன் ஒரு பகுதி வெற்றி கொள்ளப்பட்டது, உமர் (ரழி) அவர்களின் காலத்தில் அதன் வெற்றி முழுமையடைந்தது. உமர் (ரழி) அவர்கள் ஈராக் மற்றும் பாரசீகத்தையும் வெற்றி கொண்டார்கள்."
ஷெய்க் (பைஹகீ) கூறுகிறார்கள்: "ஷாஃபிஈ அவர்கள் குறிப்பிட்ட இந்த விஷயம் வரலாற்று நூல்களில் தெளிவாக உள்ளது. அந்த வரலாறுகளின் தொடர்ச்சி இந்த நூலை நீளமாக்கிவிடும்."
இமாம் ஷாஃபிஈ (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்: "ரஸூல் (ஸல்) அவர்களை எந்த மார்க்கத்துடன் அனுப்பினானோ, அந்த மார்க்கத்தை மற்ற அனைத்து மார்க்கங்களை விடவும் அல்லாஹ் மேலோங்கச் செய்தான். அதைக் கேட்பவர் அனைவருக்கும் அதுதான் சத்தியம் என்பதையும், அதற்கு முரணான மார்க்கங்கள் அனைத்தும் அசத்தியம் என்பதையும் அவன் தெளிவாக்கினான். இணைவைப்பின் தொகுப்பு இரண்டு மார்க்கங்கள் என்பதை அவன் வெளிப்படுத்தினான்: ஒன்று வேதமுடையோரின் மார்க்கம், மற்றொன்று எழுதப் படிக்கத் தெரியாதவர்களின் (அரபிகளின்) மார்க்கம். ரஸூல் (ஸல்) அவர்கள் எழுதப் படிக்கத் தெரியாதவர்களை வெற்றி கொண்டார்கள், அவர்கள் விரும்பியோ விரும்பாமலோ இஸ்லாத்தை ஏற்றுக்கொண்டார்கள். வேதமுடையோரில் சிலரை அவர் கொன்றார், சிலரைச் சிறைபிடித்தார், இறுதியில் அவர்களில் சிலர் இஸ்லாத்தை ஏற்றுக்கொண்டார்கள், சிலர் சிறுமையடைந்தவர்களாக ஜிஸ்யா (காப்பு வரி) கொடுத்தார்கள். அவர்கள் மீது நபி (ஸல்) அவர்களின் சட்டம் நடைமுறைப்படுத்தப்பட்டது. இதுவே மார்க்கம் முழுமையாக மேலோங்கியதாகும்."
இமாம் ஷாஃபிஈ (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்: "அல்லாஹ் தனது மார்க்கத்தை மற்ற அனைத்து மார்க்கங்களை விடவும் மேலோங்கச் செய்வான், அல்லாஹ்வை மட்டுமே வணங்கும் நிலை ஏற்படும் என்று கூறப்படலாம். அது அல்லாஹ் நாடும்போது நடக்கும்."