حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ عَنْ أَبِي نَضْرَةَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللهِ ﷺ صَلَاةَ الْعَصْرِ ذَاتَ يَوْمٍ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَنَا إِلَى أَنْ غَابَتِ الشَّمْسُ فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا مِمَّا يَكُونُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلَّا حَدَّثَنَاهُ حَفِظَ ذَلِكَ مَنْ حَفِظَ وَنَسِيَ ذَلِكَ مَنْ نَسِيَ وَكَانَ مِمَّا قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الدُّنْيَا خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ وَإِنَّ اللهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ أَلَا إِنَّ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءً يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ يُنْصَبُ عِنْدَ اسْتِهِ يُجْزَى بِهِ وَلَا غَادِرَ أَعْظَمُ مِنْ أَمِيرِ عَامَّةٍ ثُمَّ ذَكَرَ الْأَخْلَاقَ فَقَالَ يَكُونُ الرَّجُلُ سَرِيعَ الْغَضَبِ قَرِيبَ الْفَيْئَةِ فَهَذِهِ بِهَذِهِ وَيَكُونُ بَطِيءَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَيْئَةِ فَهَذِهِ بِهَذِهِ فَخَيْرُهُمْ بَطِيءُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَيْئَةِ وَشَرُّهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ بَطِيءُ الْفَيْئَةِ قَالَ وَإِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ تَتَوَقَّدُ أَلَمْ تَرَوْا إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَإِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَجْلِسْ أَوْ قَالَ فَلْيَلْصَقْ بِالْأَرْضِ قَالَ ثُمَّ ذَكَرَ الْمُطَالَبَةَ فَقَالَ يَكُونُ الرَّجُلُ حَسَنَ الطَّلَبِ سَيِّئَ الْقَضَاءِ فَهَذِهِ بِهَذِهِ وَيَكُونُ حَسَنَ الْقَضَاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ فَهَذِهِبِهَذِهِ فَخَيْرُهُمُ الْحَسَنُ الطَّلَبِ الْحَسَنُ الْقَضَاءِ وَشَرُّهُمُ السَّيِّئُ الطَّلَبِ السَّيِّئُ الْقَضَاءِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ النَّاسَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ فَيُولَدُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيَعِيشُ مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَيُولَدُ الرَّجُلُ كَافِرًا وَيَعِيشُ كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَيُولَدُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيَعِيشُ مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَيُولَدُ الرَّجُلُ كَافِرًا وَيَعِيشُ كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا ثُمَّ قَالَ فِي حَدِيثِهِ وَمَا شَيْءٌ أَفْضَلَ مِنْ كَلِمَةِ عَدْلٍ تُقَالُ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ فَلَا يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ اتِّقَاءُ النَّاسِ أَنْ يَتَكَلَّمَ بِالْحَقِّ إِذَا رَآهُ أَوْ شَهِدَهُ ثُمَّ بَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللهِ مَنَعَنَا ذَلِكَ قَالَ وَإِنَّكُمْ تُتِمُّونَ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ خَيْرُهَا وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللهِ ثُمَّ دَنَتِ الشَّمْسُ أَنْ تَغْرُبَ فَقَالَ وَإِنَّ مَا بَقِيَ مِنَ الدُّنْيَا فِيمَا مَضَى مِنْهَا مِثْلُ مَا بَقِيَ مِنْ يَوْمِكُمْ هَذَا فِيمَا مَضَى مِنْهُ
அபூசயீத் அல்குத்ரீ (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
ஒரு நாள் பகல் வேளையில் (வெளிச்சம் இருக்கும்போதே) அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் எங்களுக்கு அஸ்ர் தொழுகையை நடத்தினார்கள். பின்னர் எழுந்து நின்று, சூரியன் மறையும் வரை எங்களுக்கு உரை நிகழ்த்தினார்கள். அப்போது, மறுமை நாள் வரை நிகழவிருக்கும் விஷயங்கள் அனைத்தையும் அவர்கள் எங்களுக்குத் தெரிவிக்காமல் விடவில்லை. அதனை நினைவில் நிறுத்திக்கொண்டவர்கள் நினைவில் நிறுத்திக்கொண்டார்கள்; அதை மறந்தவர்கள் மறந்துவிட்டார்கள்.
அவர்கள் ஆற்றிய உரையில் இடம்பெற்றிருந்ததாவது: "மக்களே! நிச்சயமாக இவ்வுலகம் பசுமையானதும் இனிமையானதுமாகும். மேலும், அல்லாஹ் உங்களை அதில் (உங்களுக்கு முன் சென்றவர்களுக்குப் பின்) பிரதிநிதிகளாக ஆக்கியிருக்கிறான். நீங்கள் எவ்வாறு செயல்படுகிறீர்கள் என்பதை அவன் கவனித்துக்கொண்டிருக்கிறான். எனவே, உலகத்தின் விஷயத்திலும் பெண்களின் விஷயத்திலும் நீங்கள் எச்சரிக்கையாக (இறையச்சத்துடன்) இருங்கள்.
அறிந்துகொள்ளுங்கள்! ஒவ்வொரு துரோகிக்கும் அவனது துரோகத்தின் அளவிற்கு ஏற்ப மறுமை நாளில் ஒரு கொடி இருக்கும். அவனது பின்புறத்தில் (ஆசனவாய்க்கு அருகில்) அது நாட்டப்படும்; அதைக் கொண்டு அவன் (அடையாளம் காணப்பட்டு) தண்டிக்கப்படுவான். பொதுமக்களின் ஆட்சியாளன் செய்யும் துரோகத்தை விட மிகப்பெரிய துரோகம் வேறு எதுவும் இல்லை."
பின்னர் நற்குணங்களைப் பற்றி குறிப்பிட்டார்கள். அப்போது கூறினார்கள்: "ஒரு மனிதர் எளிதில் கோபமடைபவராகவும், உடனடியாக கோபம் தணிபவராகவும் இருப்பார்; இது (இந்தக் கெட்ட குணம் அந்த நல்ல குணத்திற்கு) இணையாக (சமமாக) ஆகிவிடுகிறது. இன்னொருவர் தாமதமாக கோபமடைபவராகவும், தாமதமாக கோபம் தணிபவராகவும் இருப்பார்; இதுவும் அதற்கிணையாக ஆகிவிடுகிறது. அவர்களில் மிகச் சிறந்தவர், தாமதமாக கோபமடைந்து, உடனடியாக கோபம் தணிபவர் ஆவார். அவர்களில் மிகக் கெட்டவர், எளிதில் கோபமடைந்து, தாமதமாக கோபம் தணிபவர் ஆவார்."
மேலும் கூறினார்கள்: "நிச்சயமாக கோபம் என்பது ஆதமுடைய மகனின் இதயத்தில் கொழுந்துவிட்டெரியும் ஒரு நெருப்புத் துண்டாகும். அவனது கண்கள் சிவப்பதையும் அவனது கழுத்து நரம்புகள் புடைப்பதையும் நீங்கள் பார்க்கவில்லையா? எனவே, உங்களில் எவரேனும் அதனை (கோபத்தை) உணர்ந்தால், அவர் அமர்ந்துகொள்ளட்டும்." அல்லது "தரையோடு ஒட்டிக்கொள்ளட்டும் (படுத்துக்கொள்ளட்டும்)" என்று கூறினார்கள்.
பின்னர் (கடன்களைத் திரும்பக் கேட்டல் மற்றும் கொடுத்தல் போன்ற) உரிமைகளைக் கேட்பது பற்றிக் குறிப்பிட்டு விட்டு கூறினார்கள்: "ஒரு மனிதர் உரிமைகளை அழகிய முறையில் கேட்பவராகவும், மோசமான முறையில் திருப்பிக் கொடுப்பவராகவும் (நிறைவேற்றுபவராகவும்) இருப்பார்; இது அதற்கிணையாக ஆகிவிடுகிறது. இன்னொருவர் அழகிய முறையில் திருப்பிக் கொடுப்பவராகவும், மோசமான முறையில் உரிமைகளைக் கேட்பவராகவும் இருப்பார்; இதுவும் அதற்கிணையாக ஆகிவிடுகிறது. அவர்களில் மிகச் சிறந்தவர் அழகிய முறையில் உரிமைகளைக் கேட்பவராகவும், அழகிய முறையில் திருப்பிக் கொடுப்பவராகவும் இருப்பவர் ஆவார். அவர்களில் மிகக் கெட்டவர் மோசமான முறையில் உரிமைகளைக் கேட்பவராகவும், மோசமான முறையில் திருப்பிக் கொடுப்பவராகவும் இருப்பவர் ஆவார்."
பின்னர் கூறினார்கள்: "நிச்சயமாக மனிதர்கள் பல்வேறு நிலைகளில் படைக்கப்பட்டுள்ளனர். ஒரு மனிதர் முஃமினாகப் (இறைநம்பிக்கையாளராக) பிறந்து, முஃமினாகவே வாழ்ந்து, முஃமினாகவே இறக்கிறார். ஒருவர் காஃபிராகப் (இறைமறுப்பாளராக) பிறந்து, காஃபிராகவே வாழ்ந்து, காஃபிராகவே இறக்கிறார். ஒருவர் முஃமினாகப் பிறந்து, முஃமினாகவே வாழ்ந்து, காஃபிராக இறக்கிறார். இன்னொருவர் காஃபிராகப் பிறந்து, காஃபிராகவே வாழ்ந்து, முஃமினாக இறக்கிறார்."
பின்னர் தமது உரையில் கூறினார்கள்: "ஓர் அநியாயக்கார ஆட்சியாளனிடம் கூறப்படும் நீதியான (சத்திய) வார்த்தையை விடச் சிறந்த (அறப்போர்) வேறு எதுவும் இல்லை. எனவே, உண்மையை ஒருவர் கண்டால் அல்லது அதற்குச் சாட்சியாக இருந்தால், மக்கள் மீதான பயம் உண்மையைச் சொல்வதிலிருந்து உங்களில் எவரையும் தடுத்துவிட வேண்டாம்."
(இதைக் கூறியதும்) அபூசயீத் (ரழி) அவர்கள் அழுதுவிட்டு, "அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக! (பின்னர் வந்த காலங்களில்) அந்தப் பயம் எங்களைத் தடுத்துவிட்டது (நாங்கள் உண்மையைச் சொல்லத் தவறிவிட்டோம்)" என்று கூறினார்கள்.
மேலும் (நபியவர்கள்) கூறினார்கள்: "நிச்சயமாக நீங்கள் (உங்களுக்கு முன் சென்ற சமுதாயங்களோடு சேர்த்து) எழுபது சமுதாயங்களை முழுமையாக்குகிறீர்கள். நீங்கள் அவர்களில் மிகவும் சிறந்தவர்களும் அல்லாஹ்விடம் மிகவும் கண்ணியமானவர்களும் ஆவீர்கள்."
பின்னர் சூரியன் மறைவதற்கு நெருங்கியபோது அவர்கள் கூறினார்கள்: "கடந்துபோன உங்களின் இந்த நாளின் நேரத்தில் எஞ்சியிருக்கும் இந்தச் சிறிய நேரத்தைப் போன்றுதான், கடந்துபோன இவ்வுலகின் வாழ்நாளில் எஞ்சியிருக்கும் காலமும் ஆகும்."