أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَيْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أَخَذَ بِيَدِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي لأُحِبُّكَ يَا مُعَاذُ " . فَقُلْتُ وَأَنَا أُحِبُّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلاَ تَدَعْ أَنْ تَقُولَ فِي كُلِّ صَلاَةٍ رَبِّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ " .
முஆத் பின் ஜபல் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் என் கையைப் பிடித்து, 'முஆதே! நிச்சயமாக நான் உங்களை நேசிக்கிறேன்!' என்று கூறினார்கள். நான், 'அல்லாஹ்வின் தூதரே! நானும் உங்களை நேசிக்கிறேன்' என்று கூறினேன். பிறகு அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: 'ஒவ்வொரு தொழுகையிலும் (அதாவது, தொழுகைக்குப் பிறகு) நீர் கூறுவதை ஒருபோதும் விட்டுவிடாதீர்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் (எனது) கையைப் பிடித்துக்கொண்டு, "முஆத் அவர்களே! அல்லாஹ்வின் மீது ஆணையாக! நிச்சயமாக நான் உங்களை நேசிக்கிறேன். அல்லாஹ்வின் மீது ஆணையாக! நிச்சயமாக நான் உங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள்.
பிறகு, "முஆத் அவர்களே! நான் உங்களுக்கு உபதேசிக்கிறேன்; ஒவ்வொரு தொழுகையின் இறுதியிலும் (ஸலாம் கொடுப்பதற்கு முன்னரோ அல்லது பின்னரோ) பின்வரும் வார்த்தைகளைச் சொல்வதை நீங்கள் விட்டுவிடாதீர்கள்" என்று கூறினார்கள்:
ஒருநாள் நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்கள் (எனது) கையைப் பிடித்துக்கொண்டு, "முஆதே! நிச்சயமாக நான் உன்னை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள். அதற்கு முஆத் (ரழி) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! என் தந்தையும் தாயும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! நானும் தங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள். அப்போது நபியவர்கள், "முஆதே! நான் உனக்கு ஒரு உபதேசம் செய்கிறேன். ஒவ்வொரு தொழுகையின் முடிவிலும் (அதாவது ஸலாமிற்கு முன்போ அல்லது ஸலாமிற்குப் பின்போ), 'அல்லாஹும்ம அஇன்னீ அலா திக்ரிக்க வ ஷுக்ரிக்க வ ஹுஸ்னி இபாதத்திக்' (பொருள்: இறைவா! உன்னை நினைவுகூரவும், உனக்கு நன்றி செலுத்தவும், உன்னை அழகிய முறையில் வழிபடவும் எனக்கு நீ உதவுவாயாக!) என்று கூறுவதை ஒருபோதும் விட்டுவிடாதே" என்று கூறினார்கள்.
(இந்த ஹதீஸை அறிவிக்கும் அறிவிப்பாளர்களுள் ஒருவரான) முஆத் (ரழி) அவர்கள் இந்த உபதேசத்தை (தான் நேசித்த) சுனாபிஹி என்பவருக்கும், சுனாபிஹி அவர்கள் அபூஅப்துர்ரஹ்மான் என்பவருக்கும், அபூஅப்துர்ரஹ்மான் அவர்கள் உக்பா பின் முஸ்லிம் என்பவருக்கும் (அவ்வாறே அன்பை வெளிப்படுத்தி) செய்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் என்னைச் சந்தித்து, "முஆதே! நிச்சயமாக நான் உன்னை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள். அதற்கு நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக, நானும் உங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினேன். அப்போது அவர்கள், "ஒவ்வொரு தொழுகையிலும் (அதன் முடிவில்) பின்வரும் வார்த்தைகளைக் கூறுமாறு உனக்கு நான் அறிவுறுத்துகிறேன்:
முஆத் பின் ஜபல் (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் என் கையைப் பிடித்துக்கொண்டு, “முஆதே! நிச்சயமாக நான் உம்மை நேசிக்கிறேன்” என்று கூறினார்கள். அதற்கு நான், “அல்லாஹ்வின் தூதரே! நானும் உம்மை நேசிக்கிறேன்” என்று கூறினேன். (பிறகு) அவர்கள் கூறினார்கள்: “ஒவ்வொரு தொழுகையின் முடிவிலும் (ஸலாம் கொடுத்த பின் அல்லது அதற்கு முன்) பின்வரும் பிரார்த்தனையை ஓதுவதை நீர் விட்டுவிடாதீர்:
(இறைவா! உன்னை நினைவுகூரவும் (உன் பெயர்களை உச்சரிப்பதன் மூலமும், உன் கட்டளைகளைப் பின்பற்றுவதன் மூலமும்), உனக்கு நன்றி செலுத்தவும் (உன் அருட்கொடைகளை ஏற்று, அவற்றை நல்வழியில் பயன்படுத்துவதன் மூலமும்), உன்னை அழகிய முறையில் வணங்கவும் எனக்கு நீ உதவுவாயாக!)”
(இதை அஹ்மத், அபூ தாவூத் மற்றும் நஸயீ ஆகியோர் பதிவு செய்துள்ளனர். எனினும், அபூ தாவூத் அவர்களின் அறிவிப்பில் “நானும் உம்மை நேசிக்கிறேன்” என்று முஆத் கூறியதாக இடம்பெறவில்லை).
"நபி (ஸல்) அவர்கள் என் கையைப் பிடித்து, 'முஆத்!' என்று கூறினார்கள். நான், 'இதோ! தங்கள் சேவையில்!' என்று கூறினேன். அவர்கள், 'நான் உங்களை நேசிக்கிறேன்' என்று கூறினார்கள். நான், 'அல்லாஹ்வின் மீது ஆணையாக! நானும் உங்களை நேசிக்கிறேன்' என்று பதிலளித்தேன்.
அவர்கள், 'உங்களுடைய ஒவ்வொரு தொழுகையின் இறுதியிலும் நீங்கள் கூறுவதற்கான சில வார்த்தைகளை நான் உங்களுக்குக் கற்றுத்தரட்டுமா?' என்று கேட்டார்கள். 'ஆம்' என்று நான் பதிலளித்தேன். அவர்கள் கூறினார்கள்: 'கூறுங்கள்:
وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ - رضى الله عنه - { أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ لَهُ : " أُوصِيكَ يَا مُعَاذُ : لَا تَدَعَنَّ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ أَنْ تَقُولُ : اَللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ } رَوَاهُ أَحْمَدُ , وَأَبُو دَاوُدَ , وَالنَّسَائِيُّ بِسَنَدٍ قَوِيٍّ . [1]
முஆத் பின் ஜபல் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கின்றார்கள்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் என்னிடம் கூறினார்கள்: "ஓ முஆத்! நான் உமக்கு ஒரு அறிவுரை கூறுகின்றேன் – ஒவ்வொரு தொழுகைக்குப் பிறகும் (அல்லது தொழுகையின் இறுதிப் பகுதியில்) நீர் (பின்வருமாறு) கூறுவதை ஒருபோதும் விட்டுவிடாதீர்:
وعن معاذ رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أخذ بيده وقال: "يا معاذ والله إني لأحبك" فقال: "أوصيك يا معاذ لا تدعن في دبر كل صلاة تقول: اللهم أعني على ذكرك، وشكرك، وحسن عبادتك". رواه أبو داود بإسناد صحيح.
முஆத் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் என் கையைப் பிடித்துக் கொண்டு, “ஓ முஆத்! அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக, நான் உன்னை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள். பிறகு அவர்கள், "ஓ முஆத்! ஒவ்வொரு தொழுகைக்குப் பிறகும் (அதாவது, தொழுகையின் இறுதியிலும், ஸலாம் கொடுப்பதற்கு முன்னரும் அல்லது ஸலாமிற்குப் பின்னரும்), 'அல்லாஹும்ம அஇன்னீ அலா திக்ரிக, வ ஷுக்ரிக, வ ஹுஸ்னி இபாததிக' (யா அல்லாஹ்! உன்னை நினைவு கூர்வதற்கும், உனக்கு நன்றி செலுத்துவதற்கும், உன்னை மிகச் சிறந்த முறையில் வணங்குவதற்கும் எனக்கு உதவுவாயாக) என்று சொல்வதை நீர் விட்டுவிட வேண்டாம் என நான் உமக்கு அறிவுறுத்துகிறேன்" என்று கூறினார்கள். (நூல்: அபூ தாவூத் - ஆதாரப்பூர்வமான அறிவிப்பாளர் தொடருடன்).
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் ஒரு நாள் எனது கையைப் பிடித்துக் கொண்டு, "முஆதே! அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக, நிச்சயமாக நான் உன்னை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள்.
அதற்கு முஆத் (ரழி) அவர்கள், "(அல்லாஹ்வின் தூதரே!) என் தந்தையும் தாயும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக, நானும் உங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள்.
அப்போது நபி (ஸல்) அவர்கள், "முஆதே! நான் உனக்கு ஒரு அறிவுரை கூறுகிறேன்: ஒவ்வொரு தொழுகையின் இறுதியிலும் (அதாவது அத்தஹிய்யாத்தின் முடிவில் ஸலாமிற்கு முன்போ அல்லது ஸலாமிற்குப் பின்போ),
'அல்லாஹும்ம அஇன்னீ அலா திக்ரிக்க, வ ஷுக்ரிக்க, வ ஹுஸ்னி இபாதத்திக்'
(யா அல்லாஹ்! உன்னை நினைவுகூரவும், உனக்கு நன்றி செலுத்தவும், உன்னைச் சிறந்த முறையில் வழிபடவும் எனக்கு நீ உதவுவாயாக!)
என்று சொல்வதை நீ ஒருபோதும் விட்டுவிடாதே" என்று கூறினார்கள்.
இந்த அறிவுரையை (தான் நேசிப்பதாகக் கூறி) முஆத் (ரழி) அவர்கள் ஸுனாபிஹிக்கும், ஸுனாபிஹி அவர்கள் அபூ அப்திர்ரஹ்மான் அல்-ஹுபுலிக்கும், அபூ அப்திர்ரஹ்மான் அவர்கள் உக்பா பின் முஸ்லிமுக்கும் வழங்கினார்கள்.
(இது புகாரி மற்றும் முஸ்லிம் ஆகிய இருவரின் நிபந்தனைகளின்படி ஸஹீஹான ஹதீஸாகும், ஆனால் அவர்கள் இதனைத் தங்கள் நூல்களில் பதிவு செய்யவில்லை.)
ஹதீஸ் தரம் : இமாம் புகாரி மற்றும் இமாம் முஸ்லிம் ஆகிய இருவரின் நிபந்தனைகளுக்கும் உட்பட்டது
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் (மக்களிடம்), "மக்களே! பிரார்த்தனையில் (துஆவில்) நீங்கள் (அதிகம்) முயற்சி செய்ய (ஈடுபாடு காட்ட) விரும்புகிறீர்களா?" என்று கேட்டார்கள். அதற்கு அவர்கள், "ஆம், அல்லாஹ்வின் தூதரே!" என்றார்கள். (அதற்கு) நபிகளார் (ஸல்) அவர்கள், " 'அல்லாஹும்ம அஇன்னீ அலா திக்ரிக்க, வ ஷுக்ரிக்க, வ ஹுஸ்னி இபாதத்திக்' (இறைவா! உன்னை நினைவுகூரவும், உனக்கு நன்றி செலுத்தவும், உன்னைச் சிறந்த முறையில் வணங்கவும் எனக்கு நீ உதவுவாயாக!) என்று கூறுங்கள்" என்றார்கள்.
ஒரு நாள் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் எனது கையைப் பிடித்துக் கொண்டு, "முஆதே! அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக! நிச்சயமாக நான் உங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள்.
அதற்கு நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! என் தந்தையும் தாயும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக! நானும் உங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினேன்.
பின்னர் அவர்கள், "முஆதே! நான் உங்களுக்கு ஒரு உபதேசம் செய்கிறேன். ஒவ்வொரு தொழுகையின் இறுதியிலும் (அதாவது அத்தஹிய்யாத்தின் முடிவில் ஸலாம் கொடுப்பதற்கு முன்போ அல்லது ஸலாமிற்குப் பின்போ), 'அல்லாஹும்ம அயின்னீ அலா திக்ரிக்க, வஷுக்ரிக்க, வஹுஸ்னி இபாதத்திக்' (பொருள்: இறைவா! உன்னை நினைவுகூரவும், உனக்கு நன்றி செலுத்தவும், உன்னை அழகிய முறையில் வணங்கவும் எனக்கு நீ உதவி செய்வாயாக!) என்று கூறுவதை ஒருபோதும் விட்டுவிடாதீர்கள்" என்று கூறினார்கள்.
முஆத் (ரழி) அவர்கள் இந்த உபதேசத்தை (தாம் நேசித்த) அஸ்-சுனாபிஹி என்பவருக்கும், அஸ்-சுனாபிஹி அவர்கள் அபூ அப்திர்ரஹ்மான் அல்-ஹுபுலீ என்பவருக்கும், அபூ அப்திர்ரஹ்மான் அவர்கள் உக்பா இப்னு முஸ்லிம் என்பவருக்கும் (அன்பை வெளிப்படுத்தி) செய்தார்கள்.
(இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரப்பூர்வமானது [ஸஹீஹ்]. எனினும், இது புகாரி மற்றும் முஸ்லிம் ஆகிய நூல்களில் இடம்பெறவில்லை).
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் முஆத் (ரழி) அவர்களின் கையைப் பிடித்துக்கொண்டு, "முஆதே! அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக! நிச்சயமாக நான் உம்மை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள். அதற்கு முஆத் (ரழி) அவர்கள், "(அல்லாஹ்வின் தூதரே!) என் தாயும் தந்தையும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக! நானும் தங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள்.
அப்போது நபியவர்கள், "முஆதே! ஒவ்வொரு தொழுகையின் முடிவிலும் (அதாவது ஸலாம் கொடுப்பதற்கு முன்னரோ அல்லது பின்னரோ), 'அல்லாஹும்ம அயின்னீ அலா திக்ரிக்க, வ ஷுக்ரிக்க, வ ஹுஸ்னி இபாதத்திக்' (யா அல்லாஹ்! உன்னை நினைவுகூரவும், உனக்கு நன்றி செலுத்தவும், உன்னை அழகிய முறையில் வணங்கவும் எனக்கு நீ உதவி செய்வாயாக!) என்று கூறுவதை நீர் ஒருபோதும் விட்டுவிட வேண்டாம் என நான் உமக்கு அறிவுறுத்துகிறேன்" என்று கூறினார்கள்.
ஒருநாள் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் (எனது) கையைப் பிடித்துக்கொண்டு, "முஆதே! அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக, நிச்சயமாக நான் உன்னை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினார்கள். அதற்கு நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! என் தந்தையும் தாயும் உங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! அல்லாஹ்வின் மீதாணையாக, நானும் உங்களை நேசிக்கிறேன்" என்று கூறினேன். அப்போது நபியவர்கள், "முஆதே! நான் உனக்கு ஒரு அறிவுரை கூறுகிறேன். ஒவ்வொரு தொழுகையின் இறுதியிலும் (அதாவது அத்தஹிய்யாத்தின் இறுதியில் ஸலாம் கொடுப்பதற்கு முன்போ அல்லது ஸலாம் கொடுத்த பின்னரோ), 'அல்லாஹும்ம அஇன்னீ அலா திக்ரிக்க, வஷுக்ரிக்க, வஹுஸ்னி இபாதத்திக்' (யா அல்லாஹ்! உன்னை நினைவுகூரவும், உனக்கு நன்றி செலுத்தவும், உன்னைச் சிறந்த முறையில் வணங்கவும் எனக்கு நீ உதவி செய்வாயாக!) என்று கூறுவதை நீ விட்டுவிட வேண்டாம்" என்று கூறினார்கள்.