حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ الْقُرَشِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا صَلاَةَ الْعَصْرِ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ خَطِيبًا فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا يَكُونُ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَخْبَرَنَا بِهِ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ وَكَانَ فِيمَا قَالَ " إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلاَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ " . وَكَانَ فِيمَا قَالَ " أَلاَ لاَ يَمْنَعَنَّ رَجُلاً هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ " . قَالَ فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا . وَكَانَ فِيمَا قَالَ " أَلاَ إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ وَلاَ غَدْرَةَ أَعْظَمَ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ يُرْكَزُ لِوَاؤُهُ عِنْدَ اسْتِهِ " . وَكَانَ فِيمَا حَفِظْنَا يَوْمَئِذٍ " أَلاَ إِنَّ بَنِي آدَمَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ شَتَّى فَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ الْبَطِيءَ الْغَضَبِ سَرِيعَ الْفَىْءِ وَمِنْهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ سَرِيعَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَىْءِ أَلاَ وَخَيْرُهُمْ بَطِيءُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ بَطِيءُ الْفَىْءِ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ حَسَنَ الْقَضَاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ حَسَنُ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ حَسَنُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ السَّيِّئَ الْقَضَاءِ السَّيِّئَ الطَّلَبِ أَلاَ وَخَيْرُهُمُ الْحَسَنُ الْقَضَاءِ الْحَسَنُ الطَّلَبِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ أَلاَ وَإِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ أَمَا رَأَيْتُمْ إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَمَنْ أَحَسَّ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَلْصَقْ بِالأَرْضِ " . قَالَ وَجَعَلْنَا نَلْتَفِتُ إِلَى الشَّمْسِ هَلْ بَقِيَ مِنْهَا شَيْءٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا فِيمَا مَضَى مِنْهَا إِلاَّ كَمَا بَقِيَ مِنْ يَوْمِكُمْ هَذَا فِيمَا مَضَى مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي مَرْيَمَ وَأَبِي زَيْدِ بْنِ أَخْطَبَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُمَ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
அபூசயீத் அல்குத்ரீ (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
"ஒரு நாள், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் பகல் பொழுதில் அஸ்ர் தொழுகையை எங்களுக்குத் தொழுவித்தார்கள். பிறகு அவர்கள் எழுந்து நின்று எங்களுக்கு உரையிற்றினார்கள். அந்நேரம் முதல் கியாமத் நாள் வரை நடக்கவிருக்கும் எதையும் அவர்கள் எங்களிடம் தெரிவிக்காமல் விட்டுவைக்கவில்லை. அதை நினைவில் வைத்திருந்தவர் நினைவில் வைத்திருந்தார்; அதை மறந்தவர் மறந்துவிட்டார்.
அவர்கள் கூறியவற்றில் இதுவும் ஒன்றாகும்: 'நிச்சயமாக, இவ்வுலகம் பசுமையானதும் இனிமையானதும் ஆகும். நிச்சயமாக, நீங்கள் எவ்வாறு செயல்படுகிறீர்கள் என்பதைப் பார்ப்பதற்காக அல்லாஹ் உங்களை அதில் பிரதிநிதிகளாக (அல்லது பொறுப்பாளர்களாக) ஆக்கியுள்ளான். எனவே, இவ்வுலகம் குறித்தும், பெண்கள் குறித்தும் எச்சரிக்கையாக இருங்கள்.'
மேலும் அவர்கள் கூறியவற்றில்: 'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! மக்கள் மீதான அச்சம் ஒரு மனிதனை, அவனுக்குத் தெரிந்த உண்மையைச் சொல்வதிலிருந்து தடுத்துவிடக் கூடாது.'
(இதை அறிவிக்கும் போது) அபூசயீத் (ரழி) அவர்கள் அழுதார்கள். பிறகு, 'அல்லாஹ்வின் மீது ஆணையாக! நாங்கள் (சத்தியத்தைச் சொல்ல வேண்டிய) பல இடங்களைக் கண்டோம்; ஆனால் (மக்கள் மீதான அச்சத்தால்) நாங்கள் பயந்துவிட்டோம்' என்று கூறினார்கள்.
மேலும் அவர்கள் கூறியவற்றில்: 'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! மறுமை நாளில் ஒவ்வொரு துரோகிக்கும் அவனது துரோகத்தின் அளவிற்கு ஒரு கொடி ஏற்றப்படும். பொதுமக்களுக்குத் துரோகம் இழைக்கும் தலைவரின் துரோகத்தை விடப் பெரிய துரோகம் எதுவும் இல்லை; அவனது கொடி அவனது பின்புறத்தில் நாட்டப்படும்.'
நாங்கள் அன்று மனப்பாடம் செய்தவற்றில் இதுவும் ஒன்றாகும்: 'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! நிச்சயமாக, ஆதமின் மக்கள் பல்வேறு நிலைகளில் படைக்கப்பட்டுள்ளனர். அவர்களில் இறைநம்பிக்கையாளராகப் பிறந்து, இறைநம்பிக்கையாளராக வாழ்ந்து, இறைநம்பிக்கையாளராகவே இறப்பவரும் உண்டு. அவர்களில் இறைமறுப்பாளராகப் பிறந்து, இறைமறுப்பாளராக வாழ்ந்து, இறைமறுப்பாளராகவே இறப்பவரும் உண்டு. அவர்களில் இறைநம்பிக்கையாளராகப் பிறந்து, இறைநம்பிக்கையாளராக வாழ்ந்து, ஆனால் இறைமறுப்பாளராக இறப்பவரும் உண்டு. அவர்களில் இறைமறுப்பாளராகப் பிறந்து, இறைமறுப்பாளராக வாழ்ந்து, ஆனால் இறைநம்பிக்கையாளராக இறப்பவரும் உண்டு.'
'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! அவர்களில் மெதுவாகக் கோபப்பட்டு, விரைவாகத் தணியக்கூடியவரும் உண்டு. அவர்களில் விரைவாகக் கோபப்பட்டு, விரைவாகத் தணியக்கூடியவரும் உண்டு; ஆக, இது அதனுடன் ஈடாகிவிடும். அறிந்து கொள்ளுங்கள்! அவர்களில் விரைவாகக் கோபப்பட்டு, மெதுவாகத் தணியக்கூடியவரும் உண்டு. நிச்சயமாக அவர்களில் சிறந்தவர் மெதுவாகக் கோபப்பட்டு, விரைவாகத் தணியக்கூடியவர் ஆவார். அவர்களில் மோசமானவர் விரைவாகக் கோபப்பட்டு, மெதுவாகத் தணியக்கூடியவர் ஆவார்.'
'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! அவர்களில் அழகிய முறையில் (கடனைத்) திருப்பிச் செலுத்துபவரும், அழகிய முறையில் (தமக்குச் சேரவேண்டியதை) வசூலிப்பவரும் உண்டு. அவர்களில் (கடனைத்) திருப்பிச் செலுத்துவதில் மோசமானவரும், ஆனால் வசூலிப்பதில் நல்லமுறையில் நடப்பவரும் உண்டு. அவர்களில் அழகிய முறையில் (கடனைத்) திருப்பிச் செலுத்துபவரும், ஆனால் வசூலிப்பதில் மோசமானவரும் உண்டு; ஆக, இது அதனுடன் ஈடாகிவிடும். அறிந்து கொள்ளுங்கள்! அவர்களில் (கடனைத்) திருப்பிச் செலுத்துவதிலும் மோசமானவர், வசூலிப்பதிலும் மோசமானவர் உண்டு. நிச்சயமாக அவர்களில் சிறந்தவர், (கடனைத்) திருப்பிச் செலுத்துவதிலும் அழகிய முறை உடையவர்; வசூலிப்பதிலும் அழகிய முறை உடையவர். அவர்களில் மோசமானவர், (கடனைத்) திருப்பிச் செலுத்துவதிலும் மோசமானவர்; வசூலிப்பதிலும் மோசமானவர் ஆவார்.'
'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! கோபம் என்பது ஆதமின் மகனின் இதயத்தில் உள்ள ஒரு நெருப்புத் தணல் ஆகும். அவனது கண்களின் சிவப்பிலும், அவனது கழுத்து நரம்புகளின் புடைப்பிலும் அதை நீங்கள் பார்க்கவில்லையா? எனவே, எவரேனும் அதிலிருந்து எதையாவது உணர்ந்தால், அவர் பூமியோடு ஒட்டிக்கொள்ளட்டும் (அமர்ந்து அல்லது படுத்து விடட்டும்).'
அபூசயீத் (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்: "சூரியனில் ஏதேனும் எஞ்சியிருக்கிறதா என்று பார்க்க நாங்கள் சூரியனை நோக்கித் திரும்ப ஆரம்பித்தோம். அப்போது அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: 'அறிந்து கொள்ளுங்கள்! உங்களின் இந்த நாளில், கடந்துபோன நேரத்துடன் ஒப்பிடும்போது இன்னும் எவ்வளவு நேரம் எஞ்சியிருக்கிறதோ, அதுபோலவே இவ்வுலகின் (மொத்த) வாழ்நாளில், கடந்துபோன காலத்துடன் ஒப்பிடும்போது அவ்வளவு காலமே எஞ்சியிருக்கிறது.'"