இந்த ஹதீஸுக்கு மற்ற ஹதீஸ் நூல்களில் உள்ள ஹதீஸ்கள்

5458ஸஹீஹுல் புகாரி
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ قَالَ ‏ ‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلاَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ، رَبَّنَا ‏ ‏‏.‏
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்களின் உணவு விரிப்பு அகற்றப்படும்போதெல்லாம், அவர்கள் பின்வருமாறு கூறுவார்கள்:
"அல்ஹம்து லில்லாஹ் கஸீரன் தையிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மக்ஃபிய், வலா முவத்தஃ, வலா முஸ்தஃக்னா அன்ஹு, ரப்பனா."
(பொருள்: அல்லாஹ்வுக்கே எல்லாப் புகழும். (அது) அதிகமான, தூய்மையான, பரக்கத் செய்யப்பட்ட புகழாகும். (அவனுடைய அருட்கொடைகளுக்கு) நாம் கைமாறு செய்ய முடியாது; அவனை விட்டு நாம் விலகவும் முடியாது; அவனது தேவை இல்லாமல் இருக்கவும் முடியாது. எங்கள் இறைவா!)
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
5459ஸஹீஹுல் புகாரி
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طَعَامِهِ ـ وَقَالَ مَرَّةً إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ ـ قَالَ ‏ ‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَفَانَا وَأَرْوَانَا، غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلاَ مَكْفُورٍ ـ وَقَالَ مَرَّةً الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّنَا، غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلاَ مُوَدَّعٍ ـ وَلاَ مُسْتَغْنًى، رَبَّنَا ‏ ‏‏.‏
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

நபி (ஸல்) அவர்கள் தமது உணவை முடித்த பிறகெல்லாம் (அல்லது அவர்களின் உணவு விரிப்பு அகற்றப்பட்ட பிறகெல்லாம்) பின்வருமாறு கூறுவார்கள்:

"அல்ஹம்து லில்லாஹில்லதீ கஃபானா வஅர்வானா, கைர மக்ஃபிய்யின் வலா மக்ஃபூரின்"

(பொருள்: "எங்களுக்குப் போதுமானதை வழங்கி, எங்களை முழுமையாகத் திருப்திப்படுத்திய அல்லாஹ்வுக்கே எல்லாப் புகழும். (அவன் எவராலும்) போதுமாக்கப்படத் தேவையற்றவன், (அவனுக்கு நன்றி) மறுக்கப்பட முடியாதவன்.")

ஒருமுறை அவர்கள் (பின்வருமாறு) கூறினார்கள்:

"அல்ஹம்து லில்லாஹி ரப்பினா, கைர மக்ஃபிய்யின் வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தக்னன், ரப்பனா"

(பொருள்: "எங்கள் இறைவனாகிய அல்லாஹ்வுக்கே எல்லாப் புகழும்! (அவன் எவராலும்) போதுமாக்கப்படத் தேவையற்றவன், கைவிடப்பட முடியாதவன், (அவன்) தேவையற்றவனாகக் கருதப்பட முடியாதவன், எங்கள் இறைவனே!")
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
3849சுனன் அபூதாவூத்
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ قَالَ ‏ ‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلاَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا ‏ ‏ ‏.‏
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்:
உணவு விரிப்பு எடுக்கப்பட்டபோது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் பின்வருமாறு கூறுவார்கள்:

“அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன் தய்யிபன் முபாரகன் ஃபீஹி, கைர மக்ஃபிய்யின் வலா முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா.”

(பொருள்: அல்லாஹ்வுக்கே அதிகமான, தூய்மையான, அதில் பரக்கத் செய்யப்பட்ட புகழ் அனைத்தும் உரித்தானது. எங்கள் இறைவா! (இப்புகழ் உனது அருட்கொடைகளுக்கு) ஈடுசெய்ய முடியாததும், (எங்களால்) கைவிடப்படாததும், (எங்களால்) தேவையற்றது என ஒதுக்கப்படாததும் ஆகும்.)
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صحيح (الألباني)
3456ஜாமிஉத் திர்மிதீ
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ يَقُولُ ‏ ‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا ‏ ‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்ததாவது: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கு முன்னால் இருந்த உணவு மேசை (அல்லது உணவு) அகற்றப்படும்போது, அவர்கள் கூறுவார்கள்: “எல்லாப் புகழும் அல்லாஹ்வுக்கே உரியது. அதிகமான, தூய்மையான, பாக்கியம் நிறைந்த புகழாகும். (இது) கைவிடப்படாததும், (எவராலும்) தேவையற்றதாகக் கருதப்படாததும் ஆகும், எங்கள் இறைவா!”
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
3284சுனன் இப்னுமாஜா
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِذَا رُفِعَ طَعَامُهُ أَوْ مَا بَيْنَ يَدَيْهِ قَالَ ‏ ‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلاَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا ‏ ‏ ‏.‏
அபூஉமாமா அல்பாஹிலீ (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள், நபி (ஸல்) அவர்களின் உணவு, அல்லது அவர்களுக்கு முன்னால் இருந்தவை அகற்றப்படும்போது, அவர்கள் கூறுவார்கள்:

“அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தையிபன் முபாரக்கன் ஃகைர மக்ஃபிய்யின் வலா முவத்தஇன் வலா முஸ்தஃக்னன் அன்ஹு, ரப்பனா (எல்லா புகழும் அல்லாஹ்வுக்கே, அதிகமான, தூய்மையான, பாக்கியம் நிறைந்த புகழ். (இது) போதுமானதல்லாத (அதாவது, அல்லாஹ்வின் அருட்கொடைகளுக்கு ஈடாகாத), கைவிடப்படாத, இன்றியமையாத புகழாகும். எங்கள் ரப்பே!)”
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
22168முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ثَوْرٌ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طَعَامِهِ أَوْ رُفِعَتْ مَائِدَتُهُ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَمَكَفَّرٍ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நபி (ஸல்) அவர்கள் தங்களது உணவை உண்டு முடித்ததும் அல்லது அவர்களது உணவு விரிப்பு (உணவுத் தட்டு) எடுக்கப்படும் போதும், "அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன் தய்யிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மகஃப்ஃபரின் வலா முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா" என்று கூறுவார்கள்.

(பொருள்: எங்கள் இறைவா! உனக்கே தூய்மையான, வளமிக்க, ஏராளமான புகழ்கள் அனைத்தும் உரித்தாகட்டும். (உனது இந்த அருட்கொடையானது எங்களால்) நன்றியற்ற முறையில் மறுக்கப்படாததாகவும், கைவிடப்படாததாகவும், (எப்போதும் உன்னுடைய உதவி) தேவையற்றதாகக் கருதப்படாததாகவும் (இப்புகழினை உனக்குச் சமர்ப்பிக்கிறோம்).)
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
22200முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللهِ ﷺ إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், (உண்ட பின்) உணவு விரிப்பு அகற்றப்படும்போது, "அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன் தையிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மக்ஃபிய்யின் வலா முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா" (பொருள்: அதிகமான, தூய்மையான, அபிவிருத்தி நிறைந்த புகழனைத்தும் அல்லாஹ்வுக்கே உரியது. எங்கள் இறைவா! இந்தப் புகழானது உனது அருட்கொடைகளுக்கு) ஈடாகாது; இது (உன்னிடமிருந்து) விடைபெறுவதும் அல்ல; (உனது அருட்கொடைகள் இன்றி) நாங்கள் தேவையற்றவர்களும் அல்ல; எங்கள் இறைவா!) என்று கூறுவார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
22256முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مُعَاوِيَةَ يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ جَشِيبٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ قَالَ حَضَرْنَا صَنِيعًا لِعَبْدِ الْأَعْلَى بْنِ هِلَالٍ فَلَمَّا فَرَغْنَا مِنَ الطَّعَامِ قَامَ أَبُو أُمَامَةَ فَقَالَ لَقَدْ قُمْتُ مَقَامِي هَذَا وَمَا أَنَا بِخَطِيبٍ وَمَا أُرِيدُ الْخُطْبَةَ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ ﷺ يَقُولُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الطَّعَامِ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ قَالَ فَلَمْ يَزَلْ يُرَدِّدُهُنَّ عَلَيْنَا حَتَّى حَفِظْنَاهُنَّ
காலித் பின் மஅதான் (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்:

நாங்கள் அப்துல் அஃலா பின் ஹிலால் என்பவரின் விருந்தொன்றில் (உணவுக்காக) கலந்து கொண்டோம். நாங்கள் உணவு அருந்தி முடித்ததும், அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் எழுந்து நின்று கூறினார்கள்:

"நான் இந்த இடத்தில் எழுந்து நிற்பதால் (என்னை ஒரு பேச்சாளராகக் கருதிவிடாதீர்கள்), நான் ஒரு பேச்சாளன் அல்ல; நான் சொற்பொழிவாற்ற விரும்பவும் இல்லை. ஆயினும், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உணவு அருந்தி முடித்ததும் பின்வருமாறு கூறுவதை நான் செவியுற்றுள்ளேன்:

'அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன், தையிபன், முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மகஃபிய்யின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு'

(பொருள்: எல்லாப் புகழும் அல்லாஹ்வுக்கே! (அவன் புகழப்பட வேண்டிய விதத்தில்) ஏராளமான, தூய்மையான, அபிவிருத்தி நிறைந்த புகழாகும். (இறைவா! நீயே உணவளிப்பவன், உனக்கு யாரும் உணவளிக்கத் தேவையில்லை என்பதால்) நீ பிறரால் உணவளிக்கப்படுபவன் அல்ல; (உனது அருள் எக்காலத்திலும்) கைவிடப்படக் கூடியதோ அல்லது (உன்னுடைய உதவி) தேவையற்றதோ அல்ல (எங்கள் இறைவா!).)

நாங்கள் அந்தப் பிரார்த்தனையை மனப்பாடம் செய்யும் வரை, அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அதனை எங்களுக்குத் திரும்பத் திரும்பக் கூறிக் கொண்டே இருந்தார்கள்."
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
22301முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا السَّرِيُّ بْنُ يَنْعُمَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ جَشِيبٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ دُعِينَا إِلَى وَلِيمَةٍ وَهُوَ مَعَنَا فَلَمَّا شَبِعَ مِنَ الطَّعَامِ قَامَ فَقَالَ أَمَا إِنِّي لَسْتُ أَقُومُ مَقَامِي هَذَا خَطِيبًا كَانَ النَّبِيُّ ﷺ إِذَا شَبِعَ مِنَ الطَّعَامِ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ
நாங்கள் ஒரு வலீமா (திருமண) விருந்துக்கு அழைக்கப்பட்டிருந்தோம். எங்களுடன் (அபூஉமாமா (ரழி) அவர்களும்) இருந்தார்கள். அவர்கள் உணவருந்தித் திருப்தியடைந்ததும் எழுந்து நின்று கூறினார்கள்:

"நான் (வெறுமனே) உரையாற்றுவதற்காக இந்த இடத்தில் நிற்கவில்லை. (மாறாக ஒரு சுன்னத்தை நினைவூட்டவே நிற்கிறேன்). நபி (ஸல்) அவர்கள் உணவருந்தித் திருப்தியடைந்தால் (பின்வருமாறு) கூறுவார்கள்:

'அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன் தையிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மகஃபிய்யின் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு'

(பொருள்: தூய்மையான, சுபிட்சம் நிறைந்த, ஏராளமான புகழ்கள் அனைத்தும் அல்லாஹ்வுக்கே உரியது. (அல்லாஹ்வாகிய அவன் எவராலும்) உணவளிக்கப்படுபவன் அல்லன்; (அவனது அருட்கொடைகளிலிருந்து) எவரும் தேவையற்றவர்களாகிவிட முடியாது)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
4199மிஷ்காத் அல்-மஸாபீஹ்
وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ قَالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் கூறியதாவது:
நபி (ஸல்) அவர்கள் தமது உணவு விரிப்பை அகற்றும் போது, "அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தய்யிபன் முபாரகன் ஃபீஹி, ஃகைர மக்ஃபிய்யின் வலா முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்புனா" என்று கூறுவார்கள்.
(இதன் பொருள்: அல்லாஹ்வுக்கே எல்லாப் புகழும். அப்புகழ் அதிகமானதாகவும், தூய்மையானதாகவும், பாக்கியம் நிறைந்ததாகவும் இருக்கட்டும். எங்கள் இறைவா! (உன் அருளை) எங்களால் போதுமாக்கிக் கொள்ள முடியாது; (உன்னை) எங்களால் விட்டுவிடவும் முடியாது; உனது தேவையற்றவர்களாக எங்களால் இருக்கவும் முடியாது.)
(நூல்: புகாரி)
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صَحِيح (الألباني)
191அஷ்-ஷமாயில் அல்-முஹம்மதிய்யா
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ، يَقُولُ‏:‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، غَيْرَ مُودَعٍ، وَلا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا‏.‏
அபூஉமாமா (ரழி) கூறினார்கள்:

“அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கு முன்னால் இருந்த உணவு விரிப்பு அகற்றப்படும்போது, அவர்கள் கூறுவார்கள்:

‘அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தய்யிபன் முபாரகன் ஃபீஹி, ஃகைர முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா’

(அல்லாஹ்வுக்கே அதிகமான, தூய்மையான, பாக்கியம் நிறைந்த புகழனைத்தும் உரியன. (இதுவே போதுமென்று) கைவிடப்படாத (புகழ்); உன்னை விட்டும் நாங்கள் தேவையற்றவர்களும் அல்லர் எங்கள் இறைவனே!)”
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் இஸ்னாத் (ஸுபைர் அலீ ஸயீ)
2066சுனனுத் தாரிமி
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا ثَوْرٌ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِذَا أَكَلَ أَوْ شَرِبَ قَالَ «الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفُورٍ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبِّنَا»
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உணவு உண்டு அல்லது நீர் அருந்தி முடித்ததும் (பின்வருமாறு) கூறுவார்கள்:

"அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தையிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மகஃபூரின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தஃக்னன் அன்ஹு ரப்பனா."

(பொருள்: "எங்கள் இறைவனே! அல்லாஹ்வுக்கே புகழனைத்தும். (அவன்) தூய்மையான, அபிவிருத்தி (வளம்) நிறைந்த, அதிகமான புகழுக்குரியவன். (இப்புகழானது நன்றியற்றதாகக் கருதி) மறுக்கப்படாததும், (எப்போதும்) கைவிடப்படாததும், (உன்னுடைய அருளை விட்டும்) நாம் தேவையற்றவர்களாக இருக்க முடியாததுமான புகழாகும்.")
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் - ஆதாரப்பூர்வமானது (அத்தாரானீ)
صحيح (الداراني)
أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ أنا أَبُو عَبْدِ اللهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ دِينَارٍ الْعَدْلُ نا السَّرِيُّ بْنُ خُزَيْمَةَ نا أَبُو نُعَيْمٍ الْمُلَائِيُّ نا سُفْيَانُ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ﷺ إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي الصَّحِيحِ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ زَادَ غَيْرُهُ فِيهِ حَمْدًا كَثِيرًا
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்கள் உணவு அருந்தி முடித்ததும், அவர்களது உணவு விரிப்பு அகற்றப்படும் போது, பின்வருமாறு கூறுவார்கள்:

"அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன் தைய்யிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மக்ஃபிய்யின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா."

(இதன் பொருள்: எங்கள் இறைவா! உனக்கே புகழனைத்தும் உரித்தாகட்டும். அது அதிகமான, தூய்மையான, அபிவிருத்தி நிறைந்த புகழாகும். உனது அருட்கொடைகளுக்குப் பகரமாக இந்தப் புகழ் போதுமானதல்ல; இதுவே கடைசிப் புகழும் அல்ல; எங்களால் இதனைத் தவிர்க்கவும் -தேவையற்றதாகக் கருதவும்- முடியாது.)

(இதனை இமாம் புகாரி (ரஹ்) அவர்கள் தங்களது 'ஸஹீஹ்' நூலில் அபூ நுஅய்ம் வழியாகப் பதிவு செய்துள்ளார்கள். மற்றவர்கள் இதில் 'ஹம்தன் கஸீரன்' -அதிகமான புகழ்- என்பதைக் கூடுதலாக அறிவித்துள்ளனர்.)
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدَانَ أنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدٍ الصَّفَّارُ نا الْحَسَنُ بْنُ سَهْلٍ الْمُجَوِّزُ نا أَبُو عَاصِمٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ نا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ كَانَ إِذَا رَفَعَ الْعَشَاءَ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي الصَّحِيحِ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طَعَامِهِ قَالَ وَقَالَ مَرَّةً إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَفَانَا وَأَرْوَانَا غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مَكْفُورٍ قَالَ وَقَالَ مَرَّةً لَكَ الْحَمْدُ رَبَّنَا غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا وَفِيهِ أَخْبَارٌ أُخَرُ قَدْ ذَكَرْنَاهُ فِي كِتَابِ الدَّعَوَاتِ
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நபி (ஸல்) அவர்களுக்கு முன்னால் இருந்த (இரவு) உணவு (விரிப்பு) அகற்றப்படும்போது, "அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தையிபன் முபாரகன், ஃகைர மக்பிய்யின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா" (பொருள்: தூய்மையானதும், பரக்கத் (அபிவிருத்தி) பொருந்தியதுமான அதிகமான புகழனைத்தும் அல்லாஹ்வுக்கே உரியது. (இவ்வுணவு) போதுமாக்கப்பட்டு (முற்றுப்பெற்று) விடாததாகவும், விடைபெற்றுச் சென்றுவிடாத (கடைசி உணவாகிவிடாத)தாகவும், எமது இறைவா! உன்னிடமிருந்து (உனது அருட்கொடைகளிலிருந்து) தேவையற்றவர்களாக நாம் ஆகிவிடாத நிலையிலும் (உன்னைப் புகழ்கிறோம்)) என்று கூறுவார்கள்.

இதனை இமாம் புகாரி (ரஹ்) அவர்கள் தங்களது 'ஸஹீஹ்' நூலில் அபூ ஆஸிம் வழியாக அறிவித்துள்ளார்கள். ஆனால் அதில், "அவர்கள் தமது உணவை உண்டு முடிக்கும்போது இவ்வாறு கூறினார்கள்" என இடம்பெற்றுள்ளது.

மேலும் ஒரு அறிவிப்பில், "தமது உணவு விரிப்பை அகற்றும் போது, 'அல்ஹம்து லில்லாஹில்லதீ கஃபானா, வ அர்வானா, ஃகைர மக்பிய்யின் வலா மக்பூரின்' (பொருள்: எங்களுக்குப் போதுமான உணவளித்து, எங்களின் தாகத்தைத் தணித்த அல்லாஹ்வுக்கே புகழனைத்தும். (இவ்வுணவு) போதுமாக்கப்பட்டு (முற்றுப்பெற்று) விடாததாகவும், (உனது அருட்கொடைகள்) நிராகரிக்கப்படாததாகவும் (இருக்குமாறு உன்னைப் புகழ்கிறோம்)) என்று கூறுவார்கள்" என வந்துள்ளது.

மற்றொரு முறை, "லக்கல் ஹம்து ரப்பனா ஃகைர மக்பிய்யின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா" (பொருள்: எங்கள் இறைவா! உனக்கே புகழனைத்தும். (இவ்வுணவு) போதுமாக்கப்பட்டு (முற்றுப்பெற்று) விடாததாகவும், விடைபெற்றுச் சென்றுவிடாததாகவும், உன்னிடமிருந்து தேவையற்றவர்களாக நாம் ஆகிவிடாத நிலையிலும் (உன்னைப் புகழ்கிறோம்)) என்று கூறியதாக வந்துள்ளது.

இது குறித்து மேலும் பல செய்திகள் உள்ளன; அவற்றை நாம் 'கிதாபுத் தஅவாத்' (பிரார்த்தனைகள் புத்தகம்) எனும் நூலில் குறிப்பிட்டுள்ளோம்.
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
1935முஸ்தத்ரக் அல்-ஹாகிம்
حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّمَّاكُ إِمْلَاءً بِبَغْدَادَ ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ الْحَارِثِيُّ ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ثنا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ §إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ قَالَ «الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلَا مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا» هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ الْبُخَارِيِّ وَلَمْ يُخَرِّجَاهُ
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
(உண்ட பின்) உணவு விரிப்பு அகற்றப்படும்போது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் (பின்வருமாறு) கூறுவார்கள்:

"அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன், தய்யிபன் ஃபீஹி, ஃகய்ர மக்ஃபிய்யின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தஃக்னன் அன்ஹு ரப்பனா"

(பொருள்: எங்கள் இறைவா! (உனக்கே) அதிகமான, தூய்மையான, (அபிவிருத்தி நிறைந்த) புகழ்கள் அனைத்தும் உரியன. (உனது அருட்கொடைகள் அல்லது உனக்கான புகழ்கள்) போதுமென்று நிறுத்திக் கொள்ளப்படுபவையோ, கைவிடப்படுபவையோ அல்லது (யாராலும்) தேவையற்றதாகக் கருதப்படுபவையோ அல்ல).

(இது இமாம் புகாரியின் நிபந்தனைகளின்படி அமைந்த ஆதாரப்பூர்வமான (ஸஹீஹ்) ஹதீஸாகும்; ஆயினும், அவர்கள் இருவரும் (புகாரி மற்றும் முஸ்லிம்) இதனைத் தங்களது நூல்களில் பதிவு செய்யவில்லை).
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
7191முஸ்தத்ரக் அல்-ஹாகிம்
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ يَعْقُوبَ الْعَدْلُ ثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ ثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ ثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ ثَنَا عَامِرٌ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ قَالَ شَهِدْتُ وَلِيمَةً فِي مَنْزِلِ عَبْدِ الْأَعْلَى وَمَعَنَا أَبُو أُمَامَةَ الْبَاهِلِيُّ فَلَمَّا أَنْ فَرَغْنَا مِنَ الطَّعَامِ قَامَ فَقَالَ مَا أُرِيدُ أَنْ أَكُونَ خَطِيبًا وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ عِنْدَ فَرَاغِهِ مِنَ الطَّعَامِ يَقُولُ §«الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ» هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحُ الْإِسْنَادِ وَلَمْ يُخَرِّجَاهُ وَشَاهِدَهُ أَصَحُّ وَأَشْهَرُ رُوَاةً مِنْهُ صحيح
காலித் பின் மஃதான் (ரஹ்) அவர்கள் கூறியதாவது:
அப்துல் அஃலா என்பவரின் இல்லத்தில் நடைபெற்ற ஒரு விருந்து நிகழ்ச்சியில் நான் கலந்து கொண்டேன். எங்களுடன் அபூஉமாமா அல்பாஹிலீ (ரழி) அவர்களும் இருந்தார்கள். நாங்கள் உணவருந்தி முடித்ததும், அவர்கள் எழுந்து நின்று கூறினார்கள்:

"நான் ஒரு பேச்சாளராக (உரையாற்ற) விரும்பவில்லை. ஆயினும், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உணவருந்தி முடித்ததும் பின்வருமாறு கூறுவதை நான் செவியுற்றுள்ளேன்:

'அல்ஹம்து லில்லாஹி கஸீரன் தையிபன் முபாரகன் ஃபீஹி, ஃகைர முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு'

(பொருள்: அல்லாஹ்வுக்கே எல்லாப் புகழும். (அவனுக்கே) நிறைவான, தூய்மையான, வளமான புகழ் அனைத்தும் (உரித்தாகட்டும்). (எங்கள் இறைவா! இந்தப் புகழை அல்லது இந்த உணவை) நாங்கள் ஒருபோதும் கைவிடமாட்டோம்; (உன்னுடைய அருட்கொடைகள்) இன்றி நாங்கள் தேவையற்றவர்களாகவும் இருக்கமாட்டோம்)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
7192முஸ்தத்ரக் அல்-ஹாகிம்
أَخْبَرَنَاهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ ثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى ثَنَا مُسَدَّدٌ ثَنَا يَحْيَى ثَنَا ثَوْرٌ ثَنَا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ مِنْ بَيْنَ يَدَيْهِ يَقُولُ §«الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبَّنَا» صحيح
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் தங்களுக்கு முன்னால் உள்ள உணவு விரிப்பு (உணவு உண்ட பின்) அகற்றப்படும் போது, "அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தய்யிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு ரப்பனா" (பொருள்: எங்கள் இறைவா! அனைத்துப் புகழும் அல்லாஹ்வுக்கே உரியது. (அப்புகழ்) ஏராளமானதும், தூய்மையானதும், அபிவிருத்தி (பரக்கத்) பொருந்தியதுமாகும். இது (எங்களால்) கைவிடப்பட முடியாததும், (இதன் தேவையை விட்டும் நாங்கள்) தேவையற்றவர்களாக ஆகிவிட முடியாததுமாகும்) என்று கூறுவார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
5217ஸஹீஹ் இப்னு ஹிப்பான்
أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ جَشِيبٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ §يَقُولُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الطَّعَامِ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلَا مُوَدَّعٍ، وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ»
அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உணவு உண்டு முடித்ததும் பின்வருமாறு கூறுவதை நான் செவியுற்றேன்:

"அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன், தய்யிபன் முபாரக்கன் ஃபீஹி, ஃகைர மக்ஃபிய்யின், வலா முவத்தஇன், வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு."

(பொருள்: அனைத்துப் புகழும் அல்லாஹ்வுக்கே உரியது. (அப்புகழ்) ஏராளமானதும், தூய்மையானதும், அபிவிருத்தி (பரக்கத்) பொருந்தியதுமாகும். (இறைவா! உனது இந்த அருட்கொடைகள் எங்களால்) போதுமென்று (நிறுத்தப்படக் கூடியவையோ), கைவிடப்படக் கூடியவையோ அல்லது (எங்களுக்கு உன்னுடைய உதவி) தேவையற்றதோ அல்ல).
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
5218ஸஹீஹ் இப்னு ஹிப்பான்
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى بْنِ مُجَاشِعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، قَالَ: شَهِدْنَا طَعَامًا فِي مَنْزِلِ عَبْدِ الْأَعْلَى وَمَعَنَا أَبُو أُمَامَةَ، فَقَالَ أَبُو أُمَامَةَ عِنْدَ انْقِضَاءِ الطَّعَامِ: مَا أُحِبُّ أَنْ أَكُونَ خَطِيبًا، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ §يَقُولُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الطَّعَامِ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلَا مُسْتَغْنًى عَنْهُ»
நாங்கள் அப்துல் அஃலாவின் இல்லத்தில் ஒரு விருந்தில் (உணவு உண்பதில்) கலந்துகொண்டோம். எங்களுடன் அபூஉமாமா (ரழி) அவர்களும் இருந்தார்கள். உணவு உண்டு முடிந்ததும் அபூஉமாமா (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்:

"நான் ஒரு சொற்பொழிவாளனாக (நீண்ட உரையாற்றுபவனாக) இருக்க விரும்பவில்லை. (எனினும் நபிகளாரின் வழிமுறையை உங்களுக்குக் காட்டுகிறேன்). அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உணவு உண்டு முடித்ததும் (பின்வருமாறு) கூறுவார்கள்:

'அல்ஹம்து லில்லாஹி ஹம்தன் கஸீரன் தய்யிபன் முபாரகன் ஃபீஹி, ஃகைர முவத்தஇன் வலா முஸ்தக்னன் அன்ஹு.'

(பொருள்: அல்லாஹ்வுக்கே புகழனைத்தும்! (அவன் புகழப்பட வேண்டியவன்). ஏராளமான, தூய்மையான, அபிவிருத்தி (பரக்கத்) நிறைந்த புகழாகும். (இப்புகழ்) கைவிடப்பட்டதோ அல்லது (அவனது அருட்கொடைகள்) தேவையற்றதோ அல்ல (நாங்கள் எப்போதும் அவனையே சார்ந்திருக்கிறோம்)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح