وَأَخْبَرَنَا أَبُو سَعِيدِ بْنُ أَبِي عَمْرٍو، ثنا أَبُو الْعَبَّاسِ الْأَصَمُّ، أنبأ الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، أنبأ الشَّافِعِيُّ، ثنا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، كَتَبَ فِي قَتِيلٍ وُجِدَ بَيْنَ خَيْوَانَ وَوَادِعَةَ، أَنْ يُقَاسَ مَا بَيْنَ الْقَرْيَتَيْنِ، فَإِلَى أَيِّهِمَا كَانَ أَقْرَبَ أَخْرَجَ إِلَيْهِمْ مِنْهُمْ خَمْسِينَ رَجُلًا حَتَّى يُوَافُوهُ مَكَّةَ، فَأَدْخَلَهُمُ الْحَجَرَ فَأَحْلَفَهُمْ، ثُمَّ قَضَى عَلَيْهِمْ بِالدِّيَةِ، فَقَالُوا: مَا وَقَتْ أَمْوَالُنَا أَيْمَانَنَا، وَلَا أَيْمَانُنَا أَمْوَالَنَا، قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: كَذَلِكَ الْأَمْرُ قَالَ الشَّافِعِيُّ: وَقَالَ غَيْرُ سُفْيَانَ: عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: حَقَنْتُمْ بِأَيْمَانِكُمْ دِمَاءَكُمْ، وَلَا يُطَلُّ دَمُ مُسْلِمٍ فَقَدْ ذَكَرَ الشَّافِعِيُّ رَحِمَهُ اللهُ فِي الْجَوَابِ عَنْهُ مَا يُخَالِفُونَ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ مِنَ الْأَحْكَامِ، ثُمَّ قِيلَ لَهُ: الثَّابِتُ هُوَ عِنْدَكَ، قَالَ: لَا، إِنَّمَا رَوَاهُ الشَّعْبِيُّ، عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ، وَالْحَارِثُ مَجْهُولٌ، وَنَحْنُ نَرْوِي عَنْ رَسُولِ اللهِ ﷺ بِالْإِسْنَادِ الثَّابِتِ أَنَّهُ بَدَأَ بِالْمُدَّعِينَ، فَلَمَّا لَمْ يَحْلِفُوا قَالَ: فَتُبْرِئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا وَإِذْ قَالَ: تُبْرِئُكُمْ فَلَا يَكُونُ عَلَيْهِمْ غَرَامَةٌ، وَلَمَّا لَمْ يَقْبَلِ الْأَنْصَارِيُّونَ أَيْمَانَهُمْ وَدَاهُ النَّبِيُّ ﷺ وَلَمْ يَجْعَلْ عَلَى يَهُودَ الْقَتِيلَ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ شَيْئًا قَالَ الرَّبِيعُ: أَخْبَرَنِي بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ: حَارِثٌ الْأَعْوَرُ كَانَ كَذَّابًا وَرُوِيَ عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، وَمُجَالِدٌ غَيْرُ مُحْتَجٍّ بِهِ وَرُوِيَ عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْأَزْمَعِ، عَنْ عُمَرَ، وَأَبُو إِسْحَاقَ لَمْ يَسْمَعْ مِنَ الْحَارِثِ بْنِ الْأَزْمَعِ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ: عَنْ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ يُحَدِّثُ حَدِيثَ الْحَارِثِ بْنِ الْأَزْمَعِ، أَنَّ قَتِيلًا وُجِدَ بَيْنَ وَادِعَةٍ وَخَيْوَانَ، فَقُلْتُ: يَا أَبَا إِسْحَاقَ، مَنْ حَدَّثَكَ؟ قَالَ: حَدَّثَنِي مُجَالِدٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْأَزْمَعِ، فَعَادَتْ رِوَايَةُ أَبِي إِسْحَاقَ إِلَى حَدِيثِ مُجَالِدٍ، وَاخْتُلِفَ فِيهِ عَلَى مُجَالِدٍ فِي إِسْنَادِهِ، وَمُجَالِدٌ غَيْرُ مُحْتَجٍّ بِهِ، وَاللهُ أَعْلَمُ
உமர் பின் அல்கத்தாப் (ரழி) அவர்கள், 'கைவான்' மற்றும் 'வாதிஆ' ஆகிய (யெமனிலுள்ள) இரு கிராமங்களுக்கு இடையே கொல்லப்பட்ட ஒருவரின் சடலம் கண்டெடுக்கப்பட்டபோது, (அங்கிருந்த அதிகாரிகளுக்குப் பின்வருமாறு) எழுதினார்கள்:
"அந்த இரண்டு கிராமங்களுக்கு இடையிலான தூரத்தை அளவிடுங்கள். எந்தக் கிராமத்திற்கு அந்தச் சடலம் மிக அருகில் இருக்கிறதோ, அந்தக் கிராமத்திலிருந்து ஐம்பது மனிதர்களை (சத்தியம் செய்வதற்காக) மக்காவிற்கு (என்னிடம்) வரும்படி அனுப்பி வையுங்கள்."
(அவர்கள் வந்ததும்) உமர் (ரழி) அவர்களை ஹிஜ்ர் (கஅபாவை ஒட்டியுள்ள ஹதீம்) பகுதிக்குள் நுழையச் செய்து, அவர்களைச் சத்தியம் செய்யுமாறு பணித்தார்கள். பின்னர், அவர்கள் மீது (கொல்லப்பட்டவருக்கான) 'தியத்' (இழப்பீட்டுத் தொகை) செலுத்துமாறு தீர்ப்பளித்தார்கள்.
அப்போது அவர்கள், "எங்கள் செல்வங்கள் எங்கள் சத்தியங்களைக் காப்பாற்றவில்லை; எங்கள் சத்தியங்கள் எங்கள் செல்வங்களைக் காப்பாற்றவில்லை" (அதாவது சத்தியம் செய்தும் நாங்கள் பணத்தை இழக்க வேண்டியுள்ளதே) என்று கூறினார்கள். அதற்கு உமர் (ரழி) அவர்கள், "விஷயம் இப்படித்தான் (இருக்கும்)" என்றார்கள்.
இமாம் ஷாஃபிஈ (ரஹ்) கூறுகிறார்கள்: சுஃப்யானைத் தவிர மற்றவர்கள் ஆஸிம் அல்-அஹ்வல் வழியாக ஷஅபி மூலமாக அறிவிக்கிறார்கள்: உமர் பின் அல்கத்தாப் (ரழி) கூறினார்கள்: "நீங்கள் உங்கள் சத்தியங்களின் மூலம் உங்கள் இரத்தத்தை (உயிரை) காப்பாற்றிக் கொண்டீர்கள்; எனினும், ஒரு முஸ்லிமின் இரத்தம் வீணாகப் போகக்கூடாது (எனவே தியத் கட்டாயமாக்கப்பட்டது)."
இந்தச் சம்பவத்தின் சட்டங்களில் உமர் (ரழி) அவர்களின் முடிவுக்கு மாறுபடுபவர்களுக்கான பதிலில் இமாம் ஷாஃபிஈ (ரஹ்) இதனைக் குறிப்பிட்டுள்ளார்கள். பின்னர் அவரிடம் (இமாம் ஷாஃபிஈயிடம்), "(உமர் ரழி அவர்களின்) இந்த அறிவிப்பு உங்களிடம் ஆதாரப்பூர்வமானதா?" என்று கேட்கப்பட்டபோது, அவர்கள் கூறினார்கள்:
"இல்லை, இதனை ஷஅபி என்பவர் ஹாரிஸ் அல்-அஃவர் வழியாக அறிவித்துள்ளார்; ஹாரிஸ் என்பவர் (நம்பகத்தன்மை) அறியப்படாதவர் (மற்றும் பலவீனமானவர்). மேலும் நாங்கள், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து ஆதாரப்பூர்வமான அறிவிப்பாளர் தொடருடன் அறிவிக்கிறோம்: நபி (ஸல்) அவர்கள் முதலில் புகார்தாரர்களிடமிருந்தே (கொல்லப்பட்டவரின் வாரிசுகளிடமிருந்தே) சத்தியம் செய்யத் தொடங்கினார்கள். அவர்கள் சத்தியம் செய்ய மறுத்தபோது, 'அப்படியென்றால் யூதர்கள் ஐம்பது சத்தியங்கள் செய்து தங்களை நிரபராதிகள் என ஆக்கிக் கொள்வார்கள்' என்று கூறினார்கள். நபி (ஸல்) அவர்கள் 'அவர்கள் தங்களை நிரபராதிகள் ஆக்கிக் கொள்வார்கள்' என்று கூறியதால், அவர்கள் மீது எவ்வித அபராதமும் (இழப்பீடும்) சுமத்தப்படவில்லை. அன்சாரிகள் யூதர்களின் சத்தியங்களை ஏற்றுக்கொள்ள மறுத்தபோது, நபி (ஸல்) அவர்களே (தமது தரப்பிலிருந்து) அந்தச் சடலத்திற்கான தியத்தை (இழப்பீட்டை) வழங்கினார்கள். சடலம் யூதர்களுக்கு மத்தியில் கண்டெடுக்கப்பட்டிருந்தாலும், நபி (ஸல்) அவர்கள் யூதர்கள் மீது எந்த இழப்பீட்டையும் சுமத்தவில்லை."
ரபீஉ கூறுகிறார்: சில அறிஞர்கள் ஜரீர் மற்றும் முஃகீரா வழியாக ஷஅபி கூறியதாக எனக்கு அறிவித்தார்கள்: "ஹாரிஸ் அல்-அஃவர் ஒரு பொய்யராக இருந்தார்."
மேலும், இது முஜாலித் மூலமாக ஷஅபி வழியாக மஸ்ரூக் என்பவரிடமிருந்தும் உமர் (ரழி) அவர்களிடமிருந்தும் அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது. ஆனால் முஜாலித் என்பவர் ஆதாரமாகக் கொள்ளத்தக்கவர் அல்லர்.
மேலும், முத்தர்ரிஃப் என்பவரிடமிருந்து, அபூ இஸ்ஹாக் வழியாக, ஹாரிஸ் இப்னு அல்அஸ்மஃ என்பவர் உமர் (ரழி) அவர்களிடமிருந்து அறிவிப்பதாகப் பதிவாகியுள்ளது. ஆனால், அபூ இஸ்ஹாக் அவர்கள் ஹாரிஸ் இப்னு அல்-அஸ்மஃ என்பவரிடமிருந்து (நேரடியாகச் செய்தியைச்) செவியுறவில்லை.
அலி இப்னு அல்-மதீனி அவர்கள் அபூ ஸைத் வழியாக ஷுஅபா கூறியதாகக் குறிப்பிடுகிறார்: வாதிஆ மற்றும் கைவான் ஆகிய இரு கிராமங்களுக்கு இடையே ஒரு சடலம் கண்டெடுக்கப்பட்ட சம்பவம் குறித்த ஹாரிஸ் இப்னு அல்-அஸ்மஃவுடைய ஹதீஸை அபூ இஸ்ஹாக் அறிவிக்க நான் செவியுற்றேன். அப்போது நான், "அபூ இஸ்ஹாக் அவர்களே! உங்களுக்கு இதை அறிவித்தது யார்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர், "முஜாலித் அவர்கள் ஷஅபி வழியாக ஹாரிஸ் இப்னு அல்-அஸ்மஃ என்பவரிடமிருந்து எனக்கு அறிவித்தார்" என்று கூறினார்.
ஆக, அபூ இஸ்ஹாக் அவர்களின் அறிவிப்பு முஜாலிதின் ஹதீஸாகவே திரும்பி விடுகிறது. அந்த முஜாலிதின் அறிவிப்பாளர் தொடரிலும் கருத்து வேறுபாடு உள்ளது. மேலும், முஜாலித் என்பவர் ஆதாரமாகக் கொள்ளத்தக்கவர் அல்லர். அல்லாஹ்வே மிக அறிந்தவன்.