இந்த ஹதீஸுக்கு மற்ற ஹதீஸ் நூல்களில் உள்ள ஹதீஸ்கள்

1560ஸஹீஹ் முஸ்லிம்
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ سَارَ لَيْلَهُ حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلاَلٍ ‏"‏ اكْلأْ لَنَا اللَّيْلَ ‏"‏ ‏.‏ فَصَلَّى بِلاَلٌ مَا قُدِّرَ لَهُ وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ فَلَمَّا تَقَارَبَ الْفَجْرُ اسْتَنَدَ بِلاَلٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ مُوَاجِهَ الْفَجْرِ فَغَلَبَتْ بِلاَلاً عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ بِلاَلٌ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَىْ بِلاَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بِلاَلٌ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ - بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ - بِنَفْسِكَ قَالَ ‏"‏ اقْتَادُوا ‏"‏ ‏.‏ فَاقْتَادُوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الصَّلاَةَ فَصَلَّى بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ مَنْ نَسِيَ الصَّلاَةَ فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏{‏ أَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُونُسُ وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا لِلذِّكْرَى ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபர் போரிலிருந்து திரும்பியபோது, இரவு முழுவதும் பயணித்தார்கள். அவர்களுக்குத் தூக்கம் மிகைத்தபோது, (இரவின் இறுதிப் பகுதியில்) ஓய்வெடுக்கத் தங்கினார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்களிடம், "எங்களுக்காக இரவில் (விடியலைக்) கவனித்திருப்பீராக!" என்று கூறினார்கள்.

பிலால் (ரழி) தமக்கு நிர்ணயிக்கப்பட்ட அளவு தொழுதார்கள். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களும் அவர்களின் தோழர்களும் உறங்கிவிட்டார்கள். ஃபஜ்ர் நேரம் நெருங்கியபோது, பிலால் (ரழி) தமது வாகனத்தில் சாய்ந்தவாறு ஃபஜ்ர் (தோன்றும்) திசையை முன்னோக்கினார்கள். வாகனத்தின் மீது சாய்ந்திருந்த நிலையிலேயே பிலால் (ரழி) அவர்களையும் தூக்கம் ஆட்கொண்டது.

சூரியன் அவர்கள் மீது படும் வரை அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களோ, பிலால் (ரழி) அவர்களோ, தோழர்களில் ஒருவரோ விழிக்கவில்லை. அவர்களில் முதலில் விழித்தவர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களாவார்கள். அவர்கள் திடுக்கிட்டு, "பிலாலே!" என்று அழைத்தார்கள்.

அதற்கு பிலால் (ரழி), "அல்லாஹ்வின் தூதரே! என் தந்தையும் தாயும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! தங்களை எது (தூக்கம்) ஆட்கொண்டதோ, அதுவே என்னையும் ஆட்கொண்டது" என்று கூறினார்கள்.

நபி (ஸல்) அவர்கள், "வாகனங்களைச் செலுத்துங்கள்" என்றார்கள். அவர்கள் தங்கள் வாகனங்களைச் சிறிது தூரம் ஓட்டிச் சென்றார்கள். பிறகு அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் அங்கசுத்தி (உளூ) செய்தார்கள்; பிலால் (ரழி) அவர்களுக்குக் கட்டளையிட்டதும் அவர் இகாமத் சொன்னார். நபி (ஸல்) அவர்கள் அவர்களுக்கு ஃபஜ்ர் தொழுகை நடத்தினார்கள்.

தொழுகையை முடித்ததும் கூறினார்கள்: "யாரேனும் தொழுகையை மறந்துவிட்டால், நினைவு வந்ததும் அவர் அதைத் தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில் அல்லாஹ் கூறுகிறான்: 'அகிமிஸ் ஸலாத்த லி திக்ரீ' ({‏أَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي‏}‏ - என்னை நினைவு கூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநாட்டுவீராக!)."

(அறிவிப்பாளர்) யூனுஸ் (ரஹ்) கூறினார்கள்: இப்னு ஷிஹாப் அவர்கள் இவ்வசனத்தை (லி திக்ரீ என்பதற்குப் பகரமாக) 'லித் திக்ரா' என்று ஓதுபவர்களாக இருந்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
1566ஸஹீஹ் முஸ்லிம்
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ ‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا لاَ كَفَّارَةَ لَهَا إِلاَّ ذَلِكَ ‏ ‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَأَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي ‏.‏
அனஸ் பின் மாலிக் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "எவரொருவர் தொழுகையை மறந்துவிடுகிறாரோ, அவர் அதனை நினைவு கூர்ந்ததும் அதைத் தொழட்டும். (மறந்த தொழுகைக்கு) இதைத் தவிர வேறு பரிகாரம் (ஈடு அல்லது பிராயச்சித்தம்) இல்லை."
கதாதா (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்: 'வ அகிமிஸ் ஸலாத்த லி திக்ரீ' (என்னை நினைவு கூர்வதற்காக தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக).
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
1569ஸஹீஹ் முஸ்லிம்
وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ ‏ إِذَا رَقَدَ أَحَدُكُمْ عَنِ الصَّلاَةِ أَوْ غَفَلَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ أَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي ‏ ‏ ‏.‏
அனஸ் பின் மாலிக் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"உங்களில் எவரேனும் தொழுகையை விட்டு உறங்கிவிட்டாலோ அல்லது அதை மறந்துவிட்டாலோ (அல்லது கவனக்குறைவாக இருந்தாலோ), அவர் அதை நினைவு கூரும்போது அதைத் தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில் அல்லாஹ் கூறுகிறான்: 'அகிமிஸ் ஸலாத்த லிதிக்ரீ' (என்னை நினைவு கூர்வதற்காக தொழுகையை நிலை நிறுத்துவீராக)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
619சுனனுந் நஸாயீ
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ ‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ ‏{‏ أَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي ‏}‏ ‏ ‏ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"யார் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டாரோ, அது அவருக்கு நினைவுக்கு வரும்போது அதை அவர் தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில் அல்லாஹ் கூறுகிறான்: "அகிமிஸ் ஸலாத்த லிதிக்ரீ" (என்னை நினைவுகூரும் பொருட்டு தொழுகையை நிலைநாட்டுவீராக)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
620சுனனுந் நஸாயீ
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ ‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ ‏{‏ أَقِمِ الصَّلاَةِ لِلذِّكْرَى ‏}‏ ‏ ‏ ‏.‏ قُلْتُ لِلزُّهْرِيِّ هَكَذَا قَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ ‏.‏
சயீத் இப்னுல் முஸய்யப் (ரஹ்) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "யாரேனும் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டால், அது நினைவுக்கு வரும்போது அவர் அதைத் தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில், நிச்சயமாக அல்லாஹ் கூறுகிறான்: 'நினைவு வரும்போது தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக!'"
(அறிவிப்பாளர் மஃமர் கூறுகிறார்:) நான் இமாம் ஸுஹ்ரீ (ரஹ்) அவர்களிடம், "அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் இதை (குர்ஆன் வசனத்தை) இப்படித்தான் ஓதினார்களா?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர், "ஆம்" என்று கூறினார்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
435சுனன் அபூதாவூத்
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ فَسَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَنَا الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلاَلٍ ‏"‏ اكْلأْ لَنَا اللَّيْلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَغَلَبَتْ بِلاَلاً عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ بِلاَلٌ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا بِلاَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاقْتَادُوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ لَهُمُ الصَّلاَةَ وَصَلَّى بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ ‏{‏ أَقِمِ الصَّلاَةَ لِلذِّكْرَى ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُونُسُ وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا كَذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ قَالَ عَنْبَسَةُ - يَعْنِي عَنْ يُونُسَ - فِي هَذَا الْحَدِيثِ لِذِكْرِي ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ الْكَرَى النُّعَاسُ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபர் போரிலிருந்து திரும்பியபோது, இரவில் பயணம் செய்தார்கள். கண் அயர்வு (தூக்கக் கலக்கம்) எங்களை ஆட்கொண்டபோது, அவர்கள் (ஓய்வெடுப்பதற்காக) இரவின் பிற்பகுதியில் தங்கினார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்களிடம், "நமக்காக இரவில் காவல் காப்பீராக" என்று கூறினார்கள்.

பிலால் (ரழி) அவர்கள் தமது வாகனத்தின் மீது சாய்ந்திருந்தபோது, அவர்களையும் கண்கள் (தூக்கம்) மிகைத்துவிட்டது. சூரியன் அவர்கள் மீது படும் வரை, நபி (ஸல்) அவர்களோ, பிலால் (ரழி) அவர்களோ, அவர்களுடைய தோழர்களில் எவருமோ விழிக்கவில்லை.

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் தான் அவர்களிலேயே முதலில் விழித்தார்கள். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் திடுக்கிட்டு, "பிலாலே!" என்று அழைத்தார்கள். அதற்கு பிலால் (ரழி), "அல்லாஹ்வின் தூதரே! உங்கள் உயிரைக் கைப்பற்றியவனே என் உயிரையும் கைப்பற்றிக்கொண்டான்; என் தந்தையும் தாயும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்" என்று கூறினார்கள்.

பிறகு அவர்கள் தங்கள் வாகனங்களைச் சிறிது தூரம் நடத்திச் சென்றார்கள். பின்பு நபி (ஸல்) அவர்கள் ஒளுச் செய்தார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்களுக்குக் கட்டளையிடவே, அவர் தொழுகைக்கு இகாமத் சொன்னார்கள். நபி (ஸல்) அவர்கள் அவர்களுக்கு ஃபஜ்ர் தொழுகையை நடத்தினார்கள்.

தொழுகையை முடித்ததும், "யாரேனும் ஒரு தொழுகையை (தொழுதுவிட) மறந்துவிட்டால், அது நினைவுக்கு வரும்போது அவர் அதைத் தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில் அல்லாஹ் (குர்ஆனில்) கூறுகிறான்: 'அகிமிஸ் ஸலாத்த லித்திக்ரா' (என்னை நினைவு கூர்வதற்காக அல்லது நினைவு வரும்போது தொழுகையை நிலைநாட்டுவீராக)" என்று கூறினார்கள்.

(அறிவிப்பாளர்) யூனுஸ் கூறினார்: இப்னு ஷிஹாப் (ரஹ்) அவர்கள் இவ்வசனத்தை இவ்வாறே (லித்திக்ரா என்று) ஓதுபவர்களாக இருந்தார்கள்.

அஹ்மத் (ரஹ்) கூறினார்: அன்பஸா என்பவர் யூனுஸ் வழியாக அறிவிக்கும்போது, இந்த ஹதீஸில் 'லிதிக்ரீ' (என் நினைவிற்காக) என்று இடம்பெற்றுள்ளது. மேலும் அஹ்மத் (ரஹ்) கூறினார்: 'அல்-கரா' என்றால் 'அன்-நுஆஸ்' (தூக்கக் கலக்கம்) ஆகும்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صحيح (الألباني)
3163ஜாமிஉத் திர்மிதீ
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا قَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ أَسْرَى لَيْلَةً حَتَّى أَدْرَكَهُ الْكَرَى أَنَاخَ فَعَرَّسَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا بِلاَلُ اكْلأْ لَنَا اللَّيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَصَلَّى بِلاَلٌ ثُمَّ تَسَانَدَ إِلَى رَاحِلَتِهِ مُسْتَقْبَلَ الْفَجْرِ فَغَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ فَنَامَ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ أَحَدٌ مِنْهُمْ وَكَانَ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَىْ بِلاَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بِلاَلٌ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْتَادُوا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَنَاخَ فَتَوَضَّأَ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ ثُمَّ صَلَّى مِثْلَ صَلاَتِهِ لِلْوَقْتِ فِي تَمَكُّثٍ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏(‏وأقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي ‏)‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَصَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபரிலிருந்து திரும்பிக் கொண்டிருந்தபோது, அவர்களுக்குத் தூக்கம் மிகைக்கும் வரை இரவில் பயணம் செய்தார்கள். பின்னர் (தமது ஒட்டகத்தை) மண்டியிடச் செய்து (இரவு) ஓய்வெடுத்தார்கள். பிறகு அவர்கள், "ஓ பிலால்! இன்றிரவு எங்களுக்காகக் காவல் காப்பீராக" என்று கூறினார்கள்.

(அறிவிப்பாளர் கூறுகிறார்): எனவே பிலால் (ரழி) அவர்கள் தொழுதார்கள். பின்னர் தமது வாகனத்தின் மீது சாய்ந்து கொண்டு, ஃபஜ்ர் (அதிகாலை) நேரத்தின் திசையை முன்னோக்கி இருந்தார்கள். அவர்களுடைய கண்கள் அவர்களை மிகைத்தன; அவர்கள் தூங்கிவிட்டார்கள். அவர்களில் ஒருவரும் விழிக்கவில்லை. அவர்களில் முதலில் விழித்தவர் நபி (ஸல்) அவர்களாவார்கள்.

அவர்கள், "ஓ பிலால்!" என்று அழைத்தார்கள். அதற்கு பிலால் (ரழி), "அல்லாஹ்வின் தூதரே! என் தந்தை தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! தங்களை எது ஆட்கொண்டதோ (தூக்கம்), அதுவே என்னையும் ஆட்கொண்டுவிட்டது" என்று கூறினார்கள்.

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், "(இவ்விடத்தைவிட்டு) ஓட்டிச் செல்லுங்கள்" என்று கூறினார்கள். பின்னர் (சிறிது தூரம் சென்று தமது ஒட்டகத்தை) மண்டியிடச் செய்து உளூச் செய்தார்கள். பிறகு தொழுகைக்கு இகாமத் கூறினார்கள். பின்னர் (வழக்கமான) நேரத்தில் தொழுவதைப் போலவே நிதானத்துடன் தொழுதார்கள்.

பின்னர் அவர்கள் கூறினார்கள்: "(வ அகிமிஸ் ஸலாத்த லி திக்ரீ) - என்னை நினைவு கூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக" (திருக்குர்ஆன் 20:14).

(இமாம் திர்மிதி) கூறினார்கள்: "இது 'கைர் மஹ்ஃபூழ்' (நன்கு பாதுகாக்கப்படாத/இந்த வடிவத்தில் நம்பகத்தன்மையற்ற) ஹதீஸாகும். ஹதீஸ் அறிஞர்களில் பலர் ஸுஹ்ரீ வழியாக, ஸயீத் இப்னுல் முஸய்யப் வழியாக நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து இதை அறிவித்துள்ளனர். ஆனால், அவர்கள் அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்களை இதில் குறிப்பிடவில்லை. ஸாலிஹ் இப்னு அபில் அஃதர் ஹதீஸ் அறிவிப்பில் பலவீனமானவர் என்று கருதப்படுகிறார். யஹ்யா இப்னு ஸயீத் அல்-கத்தான் மற்றும் பிற அறிஞர்கள் அவரது மனனத்திறன் காரணமாக அவரை பலவீனப்படுத்தியுள்ளனர்."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
697சுனன் இப்னுமாஜா
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ فَسَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلاَلٍ ‏"‏ اكْلأْ لَنَا اللَّيْلَ ‏"‏ ‏.‏ فَصَلَّى بِلاَلٌ مَا قُدِّرَ لَهُ وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَصْحَابُهُ فَلَمَّا تَقَارَبَ الْفَجْرُ اسْتَنَدَ بِلاَلٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ مُوَاجِهَ الْفَجْرِ فَغَلَبَتْ بِلاَلاً عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ بِلاَلٌ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ أَىْ بِلاَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بِلاَلٌ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اقْتَادُوا ‏"‏ ‏.‏ فَاقْتَادُوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الصَّلاَةَ فَصَلَّى بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ ‏{وَأَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي}‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا ‏{لِلذِّكْرَى}‏ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபர் போரிலிருந்து திரும்பிக் கொண்டிருந்தபோது, ஓர் இரவில் பயணம் மேற்கொண்டார்கள். (வழியில்) அவர்களுக்குத் தூக்கக்கலக்கம் ஏற்பட்டது. எனவே அவர்கள் (ஓரிடத்தில்) தங்கி, பிலால் (ரழி) அவர்களிடம், "இன்றிரவு எங்களுக்காகக் காவல் காப்பீராக" என்று கூறினார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்கள், தமக்கு விதிக்கப்பட்ட அளவு தொழுதார்கள். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களும், அவர்களுடைய தோழர்களும் உறங்கினார்கள். விடியல் நெருங்கியபோது, பிலால் (ரழி) அவர்கள் தமது வாகனத்தில் சாய்ந்து, விடியலை நோக்கியவாறு இருந்தார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்கள் தமது வாகனத்தின் மீது சாய்ந்திருந்த நிலையில் அவர்களின் கண்கள் மேலிட்டன (அவர்கள் உறங்கிவிட்டார்கள்). சூரியன் அவர்கள் மீது படும் வரை பிலால் (ரழி) அவர்களோ, அவர்களுடைய தோழர்களில் எவருமோ விழிக்கவில்லை. அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள்தாம் அவர்களில் முதன் முதலில் விழித்தார்கள்.

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் திடுக்கிட்டு, "பிலாலே!" என்று அழைத்தார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! உங்களைப் பிடித்துக்கொண்ட (தூக்கமே) என்னையும் பிடித்துக்கொண்டது. என் தந்தையும் தாயும் உங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்!" என்று கூறினார்கள். நபி (ஸல்) அவர்கள், "(வாகனங்களை) ஓட்டிச் செல்லுங்கள்" என்று கூறினார்கள். எனவே அவர்கள் தங்கள் வாகனங்களைச் சற்று தூரம் ஓட்டிச் சென்றார்கள். பின்னர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உளூச் செய்து, பிலால் (ரழி) அவர்களிடம் கட்டளையிட, அவர் தொழுகைக்காக இகாமத் சொன்னார். நபி (ஸல்) அவர்கள் அவர்களுக்கு சுபுஹ் தொழுகை நடத்தினார்கள்.

நபி (ஸல்) அவர்கள் தொழுகையை முடித்ததும், "எவரேனும் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டால், அவர் அதை நினைவுக்கு வரும்போது தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில் கண்ணியத்திற்குரியவனும் மகத்தானவனுமாகிய அல்லாஹ் (தன் திருமறையில்), 'வ அக்மிஸ் ஸலாத லிதிக்ரீ' (மேலும், எனது நினைவிற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக!) என்று கூறுகிறான்" என்று சொன்னார்கள். (அறிவிப்பாளர்) கூறினார்: இப்னு ஷிஹாப் அவர்கள் இந்த வசனத்தை 'லித்-திக்ரா' என்று ஓதுபவராக இருந்தார்கள்.
12909முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ إِذَا رَقَدَ أَحَدُكُمْ عَنِ الصَّلَاةِ أَوْ غَفَلَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللهَ يَقُولُ {أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي} [طه 14]
அனஸ் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"உங்களில் எவரேனும் தொழுகையை (நிறைவேற்றாமல்) உறங்கிவிட்டாலோ அல்லது அதனைத் (தொழ) மறந்துவிட்டாலோ, (அது குறித்து) நினைவு வந்ததும் அதனை அவர் தொழுது கொள்ளட்டும். ஏனெனில் அல்லாஹ் (தன் வேதத்தில்) கூறுகிறான்: '{அகிமிஸ் ஸலாத்த லிதிக்ரீ}' (என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக). (அல்குர்ஆன் 20:14)."
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
684மிஷ்காத் அல்-மஸாபீஹ்
وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ سَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلَالٍ: اكْلَأْ لَنَا اللَّيْلَ. فَصَلَّى بِلَالٌ مَا قُدِّرَ لَهُ وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ فَلَمَّا تَقَارَبَ الْفَجْرُ اسْتَنَدَ بِلَال إِلَى رَاحِلَته موجه الْفَجْرِ فَغَلَبَتْ بِلَالًا عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا بِلَالٌ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَيْ بِلَالُ» فَقَالَ بِلَالٌ أَخَذَ بِنَفْسَيِ الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ قَالَ: «اقْتَادُوا» فَاقْتَادَوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ الصَّلَاةَ فَصَلَّى بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ: مَنْ نَسِيَ الصَّلَاةَ فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذكرهَا فَإِن الله قَالَ (أقِم الصَّلَاة لذكري) رَوَاهُ مُسلم
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபர் போரிலிருந்து திரும்பியபோது, ஓர் இரவு பயணம் செய்தார்கள். அவர்களுக்கு உறக்கம் மேலிட்டபோது (இரவில் ஓய்வெடுப்பதற்காகத்) தங்கினார்கள். அவர்கள் பிலால் (ரழி) அவர்களிடம், "எங்களுக்காக இரவில் காவல் காப்பீராக!" என்று கூறினார்கள்.

பிலால் (ரழி) தமக்கு விதிக்கப்பட்ட அளவு (நஃபில்) தொழுதார்கள். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களும் அவர்களுடைய தோழர்களும் உறங்கினார்கள். வைகறை (ஃபஜ்ர்) நேரம் நெருங்கியதும், பிலால் (ரழி) வைகறைத் திசையை நோக்கியவாறு தனது ஒட்டகத்தின் மீது சாய்ந்து கொண்டார்கள். அவர் தனது ஒட்டகத்தின் மீது சாய்ந்திருந்தபோதே அவருடைய கண்கள் (உறக்கத்தால்) மிகைக்கப்பட்டுவிட்டன.

சூரிய வெயில் அவர்கள் மீது படும் வரை அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களோ, பிலால் (ரழி) அவர்களோ, அவர்களுடைய தோழர்களில் எவருமோ விழிக்கவில்லை. அவர்களில் முதன்முதலில் விழித்தவர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள்தான். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் திடுக்கிட்டு, “பிலாலே!” என்று அழைத்தார்கள்.

அதற்கு பிலால் (ரழி), “என் உயிரைக் கைப்பற்றியவனே (உறக்கத்தால்) தங்களின் உயிரையும் கைப்பற்றினான்” என்று கூறினார்கள். நபி (ஸல்) அவர்கள், “வாகனங்களைச் செலுத்துங்கள்” என்று கூறினார்கள். அவர்கள் தங்கள் வாகனங்களைச் சிறிது தூரம் ஓட்டிச் சென்றார்கள். பிறகு அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உளூச் செய்து, பிலால் (ரழி) அவர்களுக்குக் கட்டளையிட, அவர் இகாமத் சொன்னார். நபி (ஸல்) அவர்கள் அவர்களுக்கு ஃபஜ்ர் தொழுகை நடத்தினார்கள்.

தொழுகையை முடித்ததும் அவர்கள், “யாரேனும் தொழுகையை மறந்துவிட்டால், அவர் அதை நினைவுக்கு வரும்போது தொழ வேண்டும். ஏனெனில் அல்லாஹ், ‘அகிமிஸ் ஸலாத்த லி திக்ரீ’ (என்னை நினைவு கூர்வதற்காக தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக) என்று கூறியுள்ளான்” என்று சொன்னார்கள்.

(நூல்: முஸ்லிம்)
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صَحِيحٌ (الألباني)
1265சுனனுத் தாரிமி
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ مَنْ نَسِيَ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ {وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي} [طه 14]
அனஸ் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"யாரேனும் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டால் அல்லது (தூக்கத்தின் காரணமாக) அதைத் தொழாமல் விட்டுவிட்டால், அவருக்கு நினைவு வரும்போது அதைத் தொழுது கொள்ளட்டும். (அதைத் தொழுவதைத் தவிர அதற்கு வேறு பரிகாரமில்லை). ஏனெனில், அல்லாஹ் (தனது திருமறையில்) கூறுகிறான்: '{வ அகிமிஸ் ஸலாத்த லிதிக்ரீ}' (என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக) (திருக்குர்ஆன் 20:14)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் - ஆதாரப்பூர்வமானது (அத்தாரானீ)
صحيح (الداراني)
أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ الرُّوذْبَارِيُّ، أنبأ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، ثنا أَبُو دَاوُدَ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَأَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ وَاللَّفْظُ لَهُ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللهِ، أنبأ الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ، ثنا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أنبأ ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ سَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ، وَقَالَ لِبِلَالٍ: " اكْلَأْ لَنَا اللَّيْلَ " فَصَلَّى بِلَالٌ مَا قُدِّرَ لَهُ وَنَامَ رَسُولُ اللهِ ﷺ وَأَصْحَابُهُ، فَلَمَّا تَقَارَبَ الْفَجْرُ اسْتَنَدَ بِلَالٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ مُوَاجِهَ الْفَجْرِ، فَغَلَبَتْ بِلَالًا عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللهِ ﷺ، وَلَا بِلَالٌ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ، فَكَانَ رَسُولُ اللهِ ﷺ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللهِ ﷺ، فَقَالَ: " أَيْ بِلَالُ " فَقَالَ بِلَالٌ: أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ: " اقْتَادُوا "، فَاقْتَادُوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللهِ ﷺ وَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ الصَّلَاة فَصَلَّى بِهُمُ الصُّبْحَ، فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ: " مَنْ نَسِيَ الصَّلَاةَ فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ {أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي} [طه: 14] " قَالَ يُونُسُ: وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا " لِذِكْرَى " وَفِي حَدِيثِ أَحْمَدَ " لِلذِّكْرَى " قَالَ يُونُسُ وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا كَذَلِكَ قَالَ أَحْمَدُ قَالَ عَنْبَسَةُ، يَعْنِي عَنْ يُونُسَ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ " لِذِكْرَى " قَالَ أَحْمَدُ: الْكَرَى النُّعَاسُ رَوَاهُ مُسْلِمٌ فِي الصَّحِيحِ، عَنْ حَرْمَلَةَ
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபர் போரிலிருந்து திரும்பிய போது, (இரவில்) பயணம் செய்தார்கள். அவர்களுக்கு உறக்கம் மிகைத்த போது, (இரவின் கடைசிப் பகுதியில்) ஓய்வெடுப்பதற்காகத் தங்கினார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்களிடம், "இரவில் நமக்காக (விழித்திருந்து நேரத்தைக்) கவனித்துக் கொள்ளுங்கள்" என்று கூறினார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்கள் தங்களுக்கு நாடப்பட்ட அளவு (நஃபில்) தொழுதார்கள். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களும், அவர்களின் தோழர்களும் உறங்கினார்கள். ஃபஜ்ருடைய நேரம் நெருங்கியபோது, ஃபஜ்ர் (உதிக்கும் திசையை) முன்னோக்கியவாறு பிலால் (ரழி) அவர்கள் தமது வாகனத்தின் மீது சாய்ந்து கொண்டார்கள். தமது வாகனத்தின் மீது சாய்ந்திருந்த நிலையிலேயே பிலால் (ரழி) அவர்களின் கண்களையும் உறக்கம் மிகைத்துவிட்டது.

சூரியனின் (வெப்பம்) அவர்கள் மீது படும் வரை அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களோ, பிலால் (ரழி) அவர்களோ, வேறு எந்தத் தோழர்களுமோ விழிக்கவில்லை. அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் தான் முதன்முதலில் விழித்தெழுந்தார்கள். (தொழுகை தவறிவிட்டதே என்ற கவலையில்) திடுக்குற்றவர்களாக எழுந்த அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், "பிலாலே!" என்று அழைத்தார்கள். அதற்கு பிலால் (ரழி) அவர்கள், "என் தாயும் தந்தையும் தங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும் அல்லாஹ்வின் தூதரே! எந்த (இறைவன்) உங்கள் உயிரைக் கைப்பற்றினானோ (உறங்கச் செய்தானோ), அவன்தான் எனது உயிரையும் கைப்பற்றிவிட்டான்" என்று கூறினார்கள்.

நபி (ஸல்) அவர்கள், "(இங்கிருந்து வாகனங்களைச் சிறிது தூரம்) ஓட்டிச் செல்லுங்கள்" என்று கூறினார்கள். அவ்வாறே அவர்கள் தங்களின் வாகனங்களைச் சிறிது தூரம் ஓட்டிச் சென்றார்கள். பின்னர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உளூ செய்தார்கள். பிறகு பிலால் (ரழி) அவர்களுக்கு உத்தரவிட, அவர் (தொழுகைக்காக) இகாமத் சொன்னார். நபி (ஸல்) அவர்கள் மக்களுக்கு ஃபஜ்ருத் தொழுகையை நடத்தினார்கள். தொழுகையை முடித்ததும் அவர்கள் கூறினார்கள்: "யாராவது தொழுகையை (மறதியாலோ அல்லது உறக்கத்தாலோ) மறந்துவிட்டால், நினைவு வந்ததும் அதனை அவர் தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில், வல்லமையும் கண்ணியமும் மிக்க அல்லாஹ் (தனது திருமறையில்) 'என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக' (குர்ஆன் 20:14) என்று கூறியுள்ளான்."

யூனுஸ் (ரஹ்) கூறுகிறார்: இப்னு ஷிஹாப் (ரஹ்) அவர்கள் இந்த வசனத்தை "லிதிக்ரா" என்று ஓதுபவர்களாக இருந்தார்கள். அஹ்மத் என்பவரின் அறிவிப்பில் "லித்திக்ரா" என்று இடம்பெற்றுள்ளது. யூனுஸ் (ரஹ்) கூறுகிறார்: இப்னு ஷிஹாப் (ரஹ்) அவர்கள் இவ்வாறுதான் ஓதுபவர்களாக இருந்தார்கள். அஹ்மத் கூறுகிறார்: அன்பஸா என்பவர் யூனுஸ் வழியாக அறிவிக்கும் இந்த ஹதீஸில் "லிதிக்ரா" என்று இடம்பெற்றுள்ளது. அஹ்மத் கூறுகிறார்: (ஹதீஸில் வந்துள்ள) 'அல்-கரா' என்ற வார்த்தைக்கு 'அந்-நுஆஸ்' (சிறு தூக்கம்/மயக்கம்) என்று பொருளாகும். இதை முஸ்லிம் தனது 'ஸஹீஹ்' ஹதீஸ் தொகுப்பில் ஹர்மலா வழியாகப் பதிவு செய்துள்ளார்.
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
أنبأ أَبُو عَلِيٍّ الرُّوذْبَارِيُّ، أنبأ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ، ثنا عَمْرُو بْنُ حَكَّامٍ، ثنا الْمُثَنَّى الْقَصِيرُ، ثنا قَتَادَةُ، ح وَأنبأ أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ، ثنا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّغَانِيُّ، ثنا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، ثنا سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ قَالَ: " إِذَا رَقَدَ أَحَدُكُمْ عَنِ الصَّلَاةِ، أَوْ غَفَلَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا، فَإِنَّ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ {أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي} [طه: 14] " لَفْظُ حَدِيثِ الْمُثَنَّى، وَفِي حَدِيثِ سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ: " مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا، فَإِنَّ اللهَ تَعَالَى يَقُولُ {أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي} [طه: 14] " أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ فِي الصَّحِيحِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ وَالْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ
அனஸ் பின் மாலிக் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "உங்களில் ஒருவர் தொழுகையைத் (தவறவிட்டுத்) தூங்கிவிட்டாலோ அல்லது அதை (மறந்து) கவனக்குறைவாக இருந்துவிட்டாலோ, அதை அவர் நினைவுகூரும்போது தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில், மாண்பும் வல்லமையும் மிக்க அல்லாஹ் கூறுகிறான்: '{அகிமிஸ் ஸலாத்த லிதிக்ரீ} (என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக)' [தாஹா: 14]."

இது முஸன்னாவுடைய ஹதீஸின் வார்த்தைகளாகும். மேலும், ஸயீத் அவர்களின் ஹதீஸில், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறியதாகப் பின்வருமாறு இடம்பெற்றுள்ளது: "யார் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டாரோ, அவர் அதை நினைவுகூரும்போது தொழுதுகொள்ளட்டும். ஏனெனில், மேலான அல்லாஹ் கூறுகிறான்: '{அகிமிஸ் ஸலாத்த லிதிக்ரீ} (என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக)' [தாஹா: 14]."

(இதனை இப்னு அபீ அரூபா மற்றும் முஸன்னா பின் ஸயீத் ஆகியோரின் அறிவிப்பிலிருந்து இமாம் முஸ்லிம் அவர்கள் தமது 'ஸஹீஹ்' நூலில் பதிவு செய்துள்ளார்கள்).
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
أنبأ أَبُو عَلِيٍّ الرُّوذْبَارِيُّ، أنبأ أَبُو بَكْرِ بْنُ دَاسَةَ، ثنا أَبُو دَاوُدَ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَفِي آخِرِهِ قَالَ: " مَنْ نَسِيَ صَلَاةً، فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا؛ فَإِنَّ اللهَ تَعَالَى قَالَ " أَقِمِ الصَّلَاةَ لِلذِّكْرَى " قَالَ يُونُسُ: وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا كَذَلِكَ رَوَاهُ مُسْلِمٌ فِي الصَّحِيحِ، عَنْ حَرْمَلَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கைபர் போரிலிருந்து திரும்பிய போது (நடந்த ஒரு நீண்ட நிகழ்வைக்) குறிப்பிட்டுவிட்டு, அதன் இறுதியில் (நபி (ஸல்) அவர்கள் பின்வருமாறு) கூறினார்கள்:

"எவரேனும் ஒரு தொழுகையை (மறதியாலோ அல்லது தூக்கத்தாலோ) மறந்துவிட்டால், அது நினைவுக்கு வரும்போது அதை அவர் தொழுதுகொள்ளட்டும்; ஏனெனில், அல்லாஹு தஆலா (குர்ஆனில்), 'என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநாட்டுவீராக' (அகிமிஸ் ஸலாத்த லித்திக்ரா) என்று கூறுகிறான்."

யூனுஸ் (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்: "இப்னு ஷிஹாப் (ரஹ்) அவர்கள் இந்த வசனத்தை (லித்திக்ரா என்று) இவ்வாறுதான் ஓதுபவர்களாக இருந்தார்கள்."

(இதனை இமாம் முஸ்லிம் தமது 'ஸஹீஹ்' நூலில், ஹர்மலா வழியாக இப்னு வஹ்ப் மூலம் பதிவு செய்துள்ளார்கள்).
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
2069ஸஹீஹ் இப்னு ஹிப்பான்
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ قُتَيْبَةَ، وَالْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ، قَالَا: حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ حُنَيْنٍ سَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ، وَقَالَ لِبِلَالٍ: «اكْلَأْ لَنَا اللَّيْلَ» فَصَلَّى بِلَالٌ مَا قُدِّرَ لَهُ، وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ، فَلَمَّا تَقَارَبَ الصُّبْحُ اسْتَسْنَدَ بِلَالٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ يُوَاجِهُ الْفَجْرَ، فَغَلَبَتْ بِلَالًا عَيْنَاهُ، وَهُوَ مُسْتَسْنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ، فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا بِلَالٌ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا، فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «أَيْ بِلَالُ» فَقَالَ بِلَالٌ: أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: «اقْتَادُوا رَوَاحِلَكُمْ» ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَقَالَ: § «مَنْ نَسِيَ الصَّلَاةَ أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا»، فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ: {أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي}
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் ஹுனைன் போரிலிருந்து (திரும்பி) வந்தபோது, ஓர் இரவில் பயணம் செய்தார்கள். (பயணக் களைப்பால்) தூக்கம் மேலோங்கியபோது, (இரவின் கடைசிப் பகுதியில்) ஓய்வெடுப்பதற்காகத் தங்கினார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்களிடம், "இரவில் (தொழுகை நேரத்தைக் கவனிக்க) நமக்காக விழித்திருங்கள்" என்று கூறினார்கள். பிலால் (ரழி) தமக்கு (அல்லாஹ்வினால்) நாடப்பட்ட அளவு தொழுதார்கள். அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களும் அவர்களின் தோழர்களும் உறங்கினார்கள்.

அதிகாலை நெருங்கியபோது, பிலால் (ரழி) ஃபஜ்ர் (தோன்றும் திசையை) முன்னோக்கியவாறு தமது வாகனத்தின் மீது சாய்ந்து கொண்டார்கள். வாகனத்தின் மீது சாய்ந்திருந்த நிலையிலேயே பிலால் (ரழி) அவர்களைத் தூக்கம் மிகைத்துவிட்டது.

சூரியன் (உதித்து அதன் வெப்பம்) அவர்கள் மீது படும் வரை அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களோ, பிலால் (ரழி) அவர்களோ அல்லது நபித்தோழர்களில் எவருமோ விழிக்கவில்லை. அவர்களில் முதன்முதலாக அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களே (திடுக்கிட்டு) விழித்தெழுந்தார்கள்.

(தொழுகை தவறியதற்காக) திடுக்கிட்டு எழுந்த அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், "பிலாலே!" என்று (அழைத்துக் கேட்டார்கள்). அதற்கு பிலால் (ரழி) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! என் தந்தை உங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்; உங்கள் உயிரை (உறக்கத்தின் மூலம்) எது பிடித்துக் கொண்டதோ, அதுவேதான் எனது உயிரையும் பிடித்துக் கொண்டது" என்று (பணிவுடன்) பதிலளித்தார்கள்.

அப்போது நபி (ஸல்) அவர்கள், "உங்கள் வாகனங்களை (இங்கிருந்து சற்றுத் தள்ளி) ஓட்டிச் செல்லுங்கள்" என்று கூறினார்கள். பின்னர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உளூச் செய்தார்கள். பிலால் (ரழி) அவர்களுக்குக் கட்டளையிட, அவர் தொழுகைக்கு இகாமத் சொன்னார்.

மேலும் நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "யாராவது ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டாலோ அல்லது (தொழாமல்) உறங்கிவிட்டாலோ, நினைவு வந்ததும் அதை அவர் தொழுது கொள்ளட்டும். ஏனெனில், அல்லாஹ் தபாரக வதஆலா (தன் திருமறையில்) கூறியிருக்கிறான்: 'என்னை நினைவுகூர்வதற்காகத் தொழுகையை நிலைநிறுத்துவீராக' (அல்குர்ஆன் 20:14)."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح