حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِأَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَحِمَهُ اللهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ ﷺ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنَ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلامَ؟ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلايَةِ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ؟ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ بِي وَلا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ؟ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ؟فَقَالَ عُثْمَانُ تَوَفَّى الله عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ ﷺ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِفَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
உஸ்மான் பின் அஃப்பான் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்கள் மரணமடைந்தபோது, அவர்களுடைய தோழர்களில் சிலர் (அவர்கள் மீது கொண்ட அன்பினால்) மிகவும் துயரமடைந்தார்கள். எந்த அளவிற்கென்றால், அவர்களில் சிலர் (மனக்கவலையினால்) ஒருவித குழப்பமான நிலைக்கு ஆளானார்கள். நானும் அவர்களில் ஒருவராக இருந்தேன். நான் (மதீனாவின்) கோட்டைகளில் ஒன்றின் நிழலில் அமர்ந்திருந்தபோது, உமர் (ரழி) அவர்கள் என்னைக் கடந்து சென்று, எனக்கு ஸலாம் கூறினார்கள். ஆனால், அவர் என்னைக் கடந்து சென்றதையோ, ஸலாம் கூறியதையோ நான் (கவலையில் ஆழ்ந்திருந்ததால்) உணரவில்லை.
உமர் (ரழி) அவர்கள், அபூபக்ர் (ரழி) அவர்களிடம் சென்று, "நான் உஸ்மானைக் கடந்து சென்று அவருக்கு ஸலாம் கூறினேன், ஆனால் அவர் எனது ஸலாமுக்கு பதில் அளிக்கவில்லை. இது உங்களுக்கு வியப்பாக இல்லையா?" என்று கேட்டார்கள். அபூபக்ர் (ரழி) அவர்களின் ஆட்சிக் காலத்தில் (நடந்த இந்நிகழ்வின்போது), அவரும் உமர் (ரழி) அவர்களும் என்னிடம் வந்தார்கள்; இருவரும் எனக்கு ஸலாம் கூறினார்கள். பின்னர் அபூபக்ர் (ரழி) அவர்கள், "உமது சகோதரர் உமர் என்னிடம் வந்து, அவர் உம்மைக் கடந்து சென்று ஸலாம் கூறியதாகவும், ஆனால் நீர் அவரது ஸலாமுக்கு பதில் அளிக்கவில்லை என்றும் கூறினார். நீர் அவ்வாறு (பதில் அளிக்காமல்) இருக்கக் காரணம் என்ன?" என்று கேட்டார்கள்.
அதற்கு நான், "நான் அவ்வாறு செய்யவில்லை (அவர் ஸலாம் சொன்னதை நான் அறியவில்லை)" என்றேன். உடனே உமர் (ரழி) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக! ஆம், நீர் அவ்வாறுதான் செய்தீர். பனூ உமையாக்களே! இது உங்களின் (குலப்) பெருமையாகும்" என்று (கோபத்தில்) கூறினார்கள். நான், "அல்லாஹ்வின் மீது சத்தியமாக! நீங்கள் என்னைக் கடந்து சென்றதையோ, எனக்கு ஸலாம் கூறியதையோ நான் உணரவில்லை" என்றேன். அப்போது அபூபக்ர் (ரழி) அவர்கள், "உஸ்மான் உண்மையே கூறுகிறார்; ஏதேனும் ஒரு (முக்கியமான) விஷயம் உங்களை (சிந்தனையில்) ஆட்கொண்டிருந்ததா?" என்று கேட்டார்கள். நான் "ஆம்" என்றேன். "அது என்ன?" என்று அவர்கள் கேட்டார்கள்.
அதற்கு நான், "இந்த மார்க்கத்தின் (மறுமை) ஈடேற்றத்திற்கான வழி என்ன என்பதைப் பற்றி நாம் அவரிடம் (நபியவர்களிடம்) கேட்பதற்கு முன்பாகவே, கண்ணியமும் மாண்பும் மிக்க அல்லாஹ் தன் நபியை (ஸல்) மரணிக்கச் செய்துவிட்டானே (என்பதே அந்தச் சிந்தனை)" என்றேன். அபூபக்ர் (ரழி) அவர்கள், "நான் அதைப் பற்றி அவரிடம் கேட்டிருக்கிறேன்" என்றார்கள். நான் உடனே அவர்களை நோக்கி எழுந்து சென்று, "என் தந்தையும் தாயும் உங்களுக்கு அர்ப்பணமாகட்டும்! அதைக் (கேட்டுத் தெரிந்து கொள்ள) நீங்கள் மிகவும் தகுதியானவர்" என்று கூறினேன்.
அபூபக்ர் (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்: "நான், 'அல்லாஹ்வின் தூதரே! இந்த மார்க்கத்தில் (மறுமை) ஈடேற்றத்திற்கான வழி என்ன?' என்று கேட்டேன். அதற்கு அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், 'என் சிறிய தந்தையிடம் (அபூ தாலிபிடம்) நான் எந்த வார்த்தையை (ஏற்குமாறு) முன்வைத்து, அவர் அதனை ஏற்க மறுத்தாரோ, அந்த வார்த்தையை (லா இலாஹ இல்லல்லாஹ் என்பதை) என்னிடமிருந்து எவர் ஏற்றுக்கொள்கிறாரோ, அதுவே அவருக்கு ஈடேற்றமாகும்' என்று பதிலளித்தார்கள்."