حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَمْلاَهُ عَلَيْنَا إِمْلاَءً ح.
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَمَّرَ أَمِيرًا عَلَى جَيْشٍ أَوْ سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّتِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا ثُمَّ قَالَ اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَ لاَ تَغُلُّوا وَلاَ تَغْدِرُوا وَلاَ تَمْثُلُوا وَلاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى ثَلاَثِ خِصَالٍ - أَوْ خِلاَلٍ - فَأَيَّتُهُنَّ مَا أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ فَلَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْهَا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَكُونُ لَهُمْ فِي الْغَنِيمَةِ وَالْفَىْءِ شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَسَلْهُمُ الْجِزْيَةَ فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ . وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّهِ فَلاَ تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلاَ ذِمَّةَ نَبِيِّهِ وَلَكِنِ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَمَكُمْ وَذِمَمَ أَصْحَابِكُمْ أَهْوَنُ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ . وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ فَلاَ تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَتُصِيبُ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ أَمْ لاَ . قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ وَزَادَ إِسْحَاقُ فِي آخِرِ حَدِيثِهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ آدَمَ قَالَ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِمُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ - قَالَ يَحْيَى يَعْنِي أَنَّ عَلْقَمَةَ يَقُولُهُ لاِبْنِ حَيَّانَ - فَقَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ هَيْصَمٍ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
புரைதா (ரழி) அவர்கள் கூறியதாவது:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் யாரையாவது ஒரு பெரும்படைக்கோ அல்லது ஒரு படைப்பிரிவிற்கோ தலைவராக நியமித்தால், அவருக்குத் தனிப்பட்ட முறையில் அல்லாஹ்வை அஞ்சுப்படியும், அவருடன் இருக்கும் முஸ்லிம்களிடம் நல்லவிதமாக நடந்து கொள்ளும்படியும் உபதேசிப்பார்கள். பிறகு கூறுவார்கள்:
"அல்லாஹ்வின் பெயரால், அல்லாஹ்வின் பாதையில் போரிடுங்கள். அல்லாஹ்வை நிராகரிப்பவர்களுடன் போரிடுங்கள். போரிடுங்கள்; (போர்ச்செல்வங்களை) மோசடி செய்யாதீர்கள்; ஒப்பந்தங்களை முறிக்காதீர்கள்; (பிணங்களைச்) சிதைக்காதீர்கள்; குழந்தைகளைக் கொல்லாதீர்கள்.
இணைவைப்பாளர்களான உங்கள் எதிரிகளை நீங்கள் சந்திக்கும்போது, அவர்களை மூன்று விஷயங்களுக்கு அழையுங்கள். அவற்றில் எதை அவர்கள் ஏற்றுக்கொண்டாலும், அதை அவர்களிடமிருந்து ஏற்றுக்கொண்டு, அவர்களை (தாக்காமல்) விட்டுவிடுங்கள்.
முதலில் இஸ்லாத்திற்கு அவர்களை அழையுங்கள்; அவர்கள் உங்களுக்கு இணங்கினால், அவர்களிடமிருந்து அதை ஏற்றுக்கொண்டு, அவர்களை விட்டுவிடுங்கள். பிறகு, அவர்களுடைய இடங்களிலிருந்து முஹாஜிர்களின் இடத்திற்குப் புலம்பெயருமாறு (ஹிஜ்ரத் செய்யுமாறு) அவர்களை அழையுங்கள். அவர்கள் அதைச் செய்தால், முஹாஜிர்களுக்குள்ள உரிமைகளும் கடமைகளும் அவர்களுக்கும் உண்டு என்று அவர்களுக்குத் தெரிவியுங்கள். அவர்கள் (ஹிஜ்ரத் செய்து) மாற மறுத்தால், அவர்கள் கிராமப்புற முஸ்லிம்களின் (அஃராபிகள்) நிலையை அடைவார்கள் என்றும், நம்பிக்கையாளர்கள் மீது நடைமுறைப்படுத்தப்படும் அல்லாஹ்வின் சட்டம் அவர்கள் மீதும் நடைமுறைப்படுத்தப்படும் என்றும் அவர்களிடம் கூறுங்கள். ஆனால், அவர்கள் முஸ்லிம்களுடன் சேர்ந்து ஜிஹாத் செய்தால் தவிர, போர்ச்செல்வங்களிலோ (கனீமத்) அல்லது ஃபய்'யிலோ அவர்களுக்கு எந்தப் பங்கும் இருக்காது.
அவர்கள் (இஸ்லாத்தை ஏற்க) மறுத்தால், அவர்களிடம் ஜிஸ்யாவைக் கோருங்கள். அவர்கள் (செலுத்த) இணங்கினால், அவர்களிடமிருந்து அதை ஏற்றுக்கொண்டு, அவர்களை விட்டுவிடுங்கள்.
அவர்கள் (ஜிஸ்யா தரவும்) மறுத்தால், அல்லாஹ்வின் உதவியை நாடி, அவர்களுடன் போரிடுங்கள்.
நீங்கள் ஒரு கோட்டையை முற்றுகையிடும்போது, முற்றுகையிடப்பட்டவர்கள் அல்லாஹ் மற்றும் அவனுடைய தூதர் ஆகியோரின் பொறுப்பை (பாதுகாப்பை) தங்களுக்காக நீங்கள் ஏற்படுத்த வேண்டுமென உங்களிடம் விரும்பினால், அவர்களுக்கு அல்லாஹ்வுடைய பொறுப்பையோ, அவனுடைய தூதருடைய பொறுப்பையோ ஏற்படுத்தாதீர்கள்; மாறாக, உங்கள் பொறுப்பையும் உங்கள் தோழர்களின் பொறுப்பையும் அவர்களுக்கு ஏற்படுத்துங்கள். ஏனெனில், நீங்கள் உங்கள் பொறுப்பையும் உங்கள் தோழர்களின் பொறுப்பையும் முறிப்பது, அல்லாஹ் மற்றும் அவனுடைய தூதரின் பொறுப்பை முறிப்பதை விட லேசானதாகும்.
நீங்கள் ஒரு கோட்டையை முற்றுகையிடும்போது, முற்றுகையிடப்பட்டவர்கள் அல்லாஹ்வின் தீர்ப்பின் அடிப்படையில் தங்களை (சரணடைய) இறங்கச் செய்யுமாறு உங்களிடம் விரும்பினால், அவர்களை அல்லாஹ்வின் தீர்ப்பின் அடிப்படையில் இறங்கச் செய்யாதீர்கள்; மாறாக, உங்கள் (சொந்த) தீர்ப்பின் அடிப்படையில் அவர்களை இறங்கச் செய்யுங்கள். ஏனெனில், அவர்கள் விஷயத்தில் அல்லாஹ்வின் தீர்ப்பை நீங்கள் சரியாக அடைவீர்களா இல்லையா என்பது உங்களுக்குத் தெரியாது."