حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً .
فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ . فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ . فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ . قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا . فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ . قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ . فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ .
فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ " . وَلَكِنَّهُ قَالَ " إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى " . قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ .
அப்துல்லாஹ் இப்னு அபீ முலைக்கா (ரஹ்) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நான் இப்னு உமர் (ரலி) அவர்களுக்கு அருகில் அமர்ந்திருந்தேன். நாங்கள் உஸ்மான் (ரலி) அவர்களின் புதல்வி உம்மு அபான் அவர்களின் ஜனாஸாவுக்காகக் காத்திருந்தோம். அருகில் அம்ர் இப்னு உஸ்மான் அவர்களும் இருந்தார்கள். அப்போது இப்னு அப்பாஸ் (ரலி) ஒரு வழிகாட்டியின் உதவியுடன் வந்தார்கள். இப்னு உமர் (ரலி) இருக்குமிடம் அவருக்குத் தெரிவிக்கப்பட்டதாக நான் கருதுகிறேன். அவர் வந்து என் அருகே அமர்ந்தார்கள். நான் அவ்விருவருக்கும் இடையில் இருந்தேன்.
அப்போது வீட்டிலிருந்து (அழுகைச்) சத்தம் வந்தது. உடனே இப்னு உமர் (ரலி), அம்ர் (ரலி) அவர்களை எழுந்து சென்று அவர்களைத் தடுக்குமாறு சைகை காட்டுபவரைப் போல, "இறந்தவர் அவருடைய குடும்பத்தினரின் அழுகையினால் வேதனை செய்யப்படுகிறார்" என்று இறைத்தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறுவதை நான் செவியுற்றுள்ளேன் என்று கூறினார்கள். (அறிவிப்பாளர்) அப்துல்லாஹ் (இப்னு உமர்) அவர்கள் இதனைப் பொதுவாக (நிபந்தனையின்றி, 'சில வகை' என்ற தகுதியின்றிக்) கூறினார்கள்.
அப்போது இப்னு அப்பாஸ் (ரலி) கூறினார்கள்: "நாங்கள் அமீருல் மூமினீன் உமர் இப்னு கத்தாப் (ரலி) அவர்களுடன் இருந்தோம். நாங்கள் 'பைதா' எனும் இடத்தை அடைந்தபோது, அங்கே ஒரு மரத்தடியில் ஒருவர் இருப்பதை உமர் (ரலி) பார்த்தார்கள். என்னிடம், 'சென்று, அந்த மனிதர் யார் என்று அறிந்து எனக்குத் தெரிவியுங்கள்' என்றார்கள். நான் சென்று பார்த்தபோது அவர் சுஹைப் (ரலி) ஆக இருந்தார். நான் அவரிடம் திரும்பி வந்து, 'அவர் யார் என்று தெரிந்து வர நீங்கள் எனக்குக் கட்டளையிட்டீர்கள்; அவர் சுஹைப்' என்று கூறினேன். அதற்கு உமர் (ரலி), 'அவரை எம்முடன் வந்து இணையச் சொல்' என்றார்கள். நான், 'அவருடன் அவருடைய குடும்பத்தாரும் உள்ளனர்' என்றேன். அதற்கு உமர் (ரலி), 'அவருடன் அவருடைய குடும்பத்தார் இருந்தாலும் சரியே (அவரை எம்முடன் வந்து இணையச் சொல்)' என்றார்கள்." (அய்யூப் (ரஹ்) சில சமயங்களில், 'அவரை எம்முடன் வந்து இணையச் சொல்' என்று கூறினார்கள் என அறிவித்தார்.)
(நாங்கள் மதீனா வந்த பிறகு) அமீருல் மூமினீன் (உமர் ரலி) (கத்தியால்) குத்தப்பட்டபோது, சுஹைப் (ரலி), "எனது சகோதரரே! எனது தோழரே!" என்று அழுதுகொண்டே உள்ளே நுழைந்தார். அப்போது உமர் (ரலி), "இறைத்தூதர் (ஸல்) அவர்கள், 'நிச்சயமாக மய்யித் (இறந்தவர்) தனது குடும்பத்தினரின் சில வகை அழுகையினால் வேதனை செய்யப்படுகிறார்' என்று கூறியதை நீ அறியவில்லையா? அல்லது செவியுறவில்லையா?" என்று கேட்டார்கள். (அறிவிப்பாளர் கூறுகிறார்: அப்துல்லாஹ் இப்னு உமர் இதனைப் பொதுவாகக் கூறினார்கள்; ஆனால் உமர் (ரலி) 'சில வகை' (அழுகையினால்) என்று கூறினார்கள்).
பிறகு நான் (இப்னு அபீ முலைக்கா) எழுந்து ஆயிஷா (ரலி) அவர்களிடம் சென்று, இப்னு உமர் (ரலி) கூறியதைத் தெரிவித்தேன். அதற்கு ஆயிஷா (ரலி), "இல்லை! அல்லாஹ்வின் மீது ஆணையாக, 'இறந்தவர் எவருடைய அழுகையினாலும் வேதனை செய்யப்படுகிறார்' என்று இறைத்தூதர் (ஸல்) அவர்கள் ஒருபோதும் கூறவில்லை. மாறாக, 'நிச்சயமாக அல்லாஹ் காஃபிருக்கு, அவனது குடும்பத்தினர் அழுவதன் காரணமாக வேதனையை அதிகரிக்கிறான்' என்றே கூறினார்கள்" என்று மறுத்துரைத்தார்கள். மேலும், "நிச்சயமாக அல்லாஹ்தான் சிரிக்கவும் வைக்கிறான்; அழவும் வைக்கிறான்" (திருக்குர்ஆன் 53:43) என்றும், "மேலும், சுமை சுமக்கும் எந்த ஓர் ஆத்மாவும் மற்றோர் ஆத்மாவின் சுமையைச் சுமக்காது" (திருக்குர்ஆன் 35:18, 39:7, 53:38) என்றும் (குர்ஆன் வசனங்களை ஆதாரமாகக்) கூறினார்கள்.
(அறிவிப்பாளர்) அய்யூப் (ரஹ்) கூறினார்கள்: இப்னு அபீ முலைக்கா (ரஹ்) அவர்கள், காசிம் இப்னு முஹம்மத் (ரஹ்) அவர்கள் தமக்கு அறிவித்ததாகக் கூறினார்கள்: உமர் (ரலி) மற்றும் இப்னு உமர் (ரலி) ஆகியோரின் கூற்று ஆயிஷா (ரலி) அவர்களுக்கு எட்டியபோது, "நீங்கள் பொய்யர்களிடமிருந்தோ அல்லது பொய்யர்களென சந்தேகிக்கப்படுபவர்களிடமிருந்தோ எனக்கு (இச்செய்தியை) அறிவிக்கவில்லை. ஆயினும், காதுகள் (கேட்பதில்) தவறிழைக்கலாம்" என்று கூறினார்கள்.